Stypu³ów
STYPU£ÓW - HISTORIA WSI, ZABYTKI
Pierwsze wzmianki o wsi Stypu³ów pojawi³y siê na w 1295 r. (Stiplow). Prawdopodobnie w koñcu XIV w. rozleg³a wie¶ ulicówka uleg³a podzia³owi na dwie czê¶ci - doln±, ¶rodkow±, pó¼niej górn± (niem. Nieder-, Mittel-, Ober Herwigsdorf), które mia³y ró¿nych w³a¶cicieli. Jednym z nich by³, wzmiankowany w 1338 r., Kunad ze Stypu³owa.
Stypu³ów Dolny
Prawdopodobnie pierwszym w³a¶cicielem Stypu³owa Dolnego by³ Melchior von Knobelsdorff, w³a¶ciciel pobliskiego Jelenina. Miejscow± liniê rodu zapocz±tkowa³ jego wnuk Hans von Knobelsdorff (jego nagrobek znajduje siê w miejscowym ko¶ciele), którego potomkowie w³adali maj±tkiem do po³owy XIX w. Najwybitniejszym przedstawicielem linii by³ Johann Tobias, który w 1679 r. podniesiony zosta³ do godno¶ci barona. Oprócz Stypu³owa mia³ w swoim posiadaniu 17 wsi. Niestety, nie mo¿na dzisiaj nic powiedzieæ o pierwszej siedzibie rodowej, której obecno¶æ w Stypu³owie wzmiankowana jest w koñcu XVIII wieku. Zachowany do dnia dzisiejszego dwór wybudowany zosta³ z inicjatywy Eresta von Knobelsdorffa ok. 1800 r. Projekt klasycystycznej rezydencji wykona³ prawdopodobnie znany w G³ogowie i ¯aganiu architekt Chrystian W. Schultze. W pobli¿u rezydencji za³o¿ono ozdobny ogród i niewielki park. W 1845 r. w³a¶cicielem posiad³o¶ci by³ Ernest von Knobelsdorff, maj±tek obejmowa³ 4 folwarki (w tym folwark Neudorf - Nowa Wie¶), 5 wiatraków, gorzelnie, browar, olejarniê. We wsi znajdowa³o siê 150 domów i szko³a ewangelicka - 911 mieszkañców (64 katolików). Po roku 1848 r. posiad³o¶æ ziemska zosta³a sprzedana. W latach 1876 - 1912 jako w³a¶ciciel Stypu³owa Dolnego wymieniany jest Hermann Doherr. Prowadzi³ on na terenie maj±tku szereg inwestycji, m.in. w pobli¿u dworu wybudowano szereg zabudowañ gospodarczych, które zniekszta³ci³y jego klasycystyczne za³o¿enie. Dla mieszkañców wsi ufundowa³ szko³ê. W latach 1889 - 90 przez Stypu³ów Dolny przeprowadzono liniê kolejow± relacji Ko¿uchów - ¯agañ. W 1937 r. folwark i dwór odziedziczy³ wspó³w³a¶ciciel nowosolskiej fabryki nici Aleksander Doherr - Gruschwitz. Po II wojnie ¶wiatowej w maj±tku funkcjonowa³o gospodarstwo rolne (PGR), które u¿ytkowa³o dwór do celów administracyjno - o¶wiatowo - mieszkalnych. W latach 70 - tych ubieg³ego stulecia przeprowadzono remont obiektu, który niestety zniekszta³ci³ pierwotny wygl±d dworu. Obecnie czê¶æ dworu wykorzystywana jest do celów mieszkalnych.
Stypu³ów ¦rodkowy
Miejscowy gotycki ko¶ció³ p.w. ¶w. Jadwigi wybudowany zosta³ z kamienia i rudy darniowej w po³owie XIV stulecia (pierwsza wzmianka w 1379 r.). W 1506 r. ko¶ció³ zosta³ uposa¿ony przez trzech w³a¶cicieli wsi - Johanna von Unruha, Albrechta von Schlichtinga i Melchiora von Knobelsdorffa. W 2 po³owie XVI wieku ¶wi±tyniê rozbudowano, w XVII i XVIII w . ko¶ció³ otrzyma³ nowe wyposa¿enie. Now± wie¿ê wzniesiono po po¿arze w 1918 r.Pierwszym wymienianym w³a¶cicielem czê¶ci Stypu³owa, okre¶lanej pó¼niej jako ¶rodkowa, by³ Hans von Unruh (1339 r.). W rêkach tego rodu Stypu³ów pozostawa³ do 2 po³owy XVII wieku. W 1440 r. po raz pierwszy wzmiankowano miejscowy folwark. Najwybitniejszym przedstawicielem stypu³owskiej linii rodu by³ Albrecht von Unruh (zm. oko³o 1601 r.), któremu przypisuje siê budowê murowanej rezydencji. Otoczony fos± i wa³ami ziemnymi dwór obronny powsta³ prawdopodobnie w po³owie XVI wieku. Na pocz±tku XVII wieku maj±tek, przej¶ciowo znalaz³ siê we wspólnym w³adaniu rodziny von Unruh i Hansa von Waldow. W 1681 r. w³asno¶æ Unruhów przesz³a we w³adanie Johanna von Mûllenau. Dwa lata pó¼niej nowi w³a¶ciciele dokonali przebudowy dworu nadaj±c mu cech barokowych. Zmieniono wystrój wnêtrz i klatkê schodow±. Fakt ten upamiêtniono tablic± z kartuszem herbowym. W 1743 r. Stypu³ów ¦rodkowy przeszed³ na w³asno¶æ barona Konrada von Goltz, który 3 lata pó¼niej sprzeda³ maj±tek rodzinie Hansowi Ernestowi von Kalckreuth. Prawie stuletnie rz±dy mo¿nego rodu Kalckreuthów zakoñczy³y siê w 1844 r., kiedy folwark wraz z dworem kupi³ Martin, majster budowlany z Bytomia Odrzañskiego. Dokona³ on gruntowej przebudowy fasady dworu. Podczas prac budowlanych zatarto obronny charakter budowli, zniwelowano wa³y, zasypano fosê. W pobli¿u urz±dzono park krajobrazowy. Krótko po zakoñczeniu remontu dworu, folwark sprzedany zosta³ Frankemu. W po³owie XIX stulecia we wsi znajdowa³ siê pa³ac, folwark, szko³a ewangelicka, m³yn wodny, 2 wiatraki, gorzelnia - 366 mieszkañców (12 katolików).Ostatnimi w³a¶cicielami maj±tku by³a rodzina Andree, która przejê³a Stypu³ów ¦rodkowy ok. 1864 r. Dokonano wtedy zmiany wystroju wnêtrz siedziby, wymieniono stropy, boazerie, postawiono nowe kominki. W otoczeniu dworu za³o¿ono ogród. Prowadzono równie¿ inwestycje na terenie folwarku. Po 1945 r. w jego zabudowaniach zorganizowano PGR. W pomieszczeniach dworu mie¶ci³y siê biura gospodarstwa i mieszkania. W 1970 r. przeprowadzono remont elewacji. Od czasu likwidacji PGR (lata 90. XX wieku) obiekt pozostaje opuszczony.Po drugiej wojnie ¶wiatowej zanik³a nazwa Stypu³owa ¦redniego, obecnie funkcjonuj± dwie nazwy Stypu³owa Dolnego i Górnego.
Stypu³ów Górny
Okre¶lenie czasu wyodrêbnienia siê tej czê¶ci wsi jest bardzo trudne. W ¼ród³ach nie wymienia siê maj±tku ziemskiego. W 1783 r. w tej czê¶ci wsi znajdowaæ siê mia³y 4 domy i 35 mieszkañców, w 1845 r. - 5 domów, wiatrak i 43 mieszkañców - domena królewska miasta Nowej Soli (dominium Rent Neusalz - Sagan). Prawdopodobnie w XIX w. zabudowa po³±czy³a siê z przysió³kiem (folwarkiem) Neudorf - po 1945 r. nazwa Przyborze potem Nowa Wie¶. Ogó³em ca³y Stypu³ów liczy obecnie 942 mieszkañców. We wsi funkcjonuje Szko³a Podstawowa, Ko³o Gospodyñ Wiejskich, filia biblioteki publicznej, zespó³ ¶piewaczy ,,Stypu³owianie``, ¶wietlica socjoterapeutyczna, LZS Concordia Stypu³ów.
Ko¶ció³ w Stypu³owie.
Gotycki ko¶ció³ wybudowany zosta³ z kamienia i rudy darniowej w po³owie XIV stulecia. W 2 po³owie XVI wieku ¶wi±tyniê rozbudowano, w XVII i XVIII w . ko¶ció³ otrzyma³ nowe wyposa¿enie. Now± wie¿ê wzniesiono po po¿arze w 1918 r.
¿ród³o: strona gminy ko¿uchów www.kozuchow.pl
Serwis powsta³ i funkcjonuje dziêki ¶rodkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona Góra
