Ta strona wykorzystuje pliki cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb os鏏 odwiedzaj帷ych.
Zmiany ustawie dotycz帷ych plik闚 cookie mo積a dokona w dowolnej chwili modyfikuj帷 ustawienia przegl康arki.
Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawie dotycz帷ych cookies oznacza, 瞠 b璠 one zapisane w pami璚i urz康zenia.
Zamknij
Dzisiaj jest niedziela, 17 grudnia 2017

Kolejowa Toplista
Puls - nie jeste sam!


1_procent


opp



 Przeka Twój 1% dla naszego OPP - Program e-pity online do rozliczania PIT 2012



www.expresspaczka.pl
sebastian@expresspaczka.pl
Napisz do nas Galeria

Radwan闚

Kilometra liczony od Dworca Szprotawskiego w Zielonej Górze: 19,6 km
Kilometra liczony od stacji w Szprotawie: 31,1 km
Nazwa niemiecka: Seiffersdorf
Nazwy polskie: Zebrzydów (1945-48)
Ostatnia nazwa polska stacji: Radwanów

Radwanów, podobnie jak kilka innych wsi regionu Wzgórz Dalkowskich jest dosy d逝g ulicówk. Rozci庵a si on po逝dnikowo, rozpoczynaj帷 si 1,0 km na po逝dnie od rzeczki Czarna Struga na pó軟ocy (granica z gmin Zielona Góra), a po pierwsze domy Broniszowa, ju za drog wojewódzk Ko簑chów - Nowogród Bobrza雟ki, na po逝dniu. Tak liczona d逝go嗆 wsi wynosi 1,5 km, przy czym jej o odchylona jest nieco na wschód, tak 瞠 zwarta zabudowa, towarzysz帷a ca造 czas szosie, ci庵nie si z pó軟ocy w kierunku po逝dniowo - wschodnim. 

Tory bieg造 kilkaset metrów na zachód od zabudowa wsi, na granicy otaczaj帷ych j pól i rozci庵aj帷ego si dalej lasu. Linia torowiska i o zabudowy tworz trójk徠. Obie linie zbiegaj si (pó軟ocny wierzcho貫k trójk徠a) na mostku nad Czarn Strug, w ci庵u drogi Radwanów - Kie逍in, po czym id帷 na po逝dniowy zachód (dawne torowisko) i po逝dniowy wschód (przed逝穎na linia osi zabudowy) rozchodz si na odleg這嗆 blisko 870 m, na wysoko軼i drogi wojewódzkiej Ko簑chów - Nowowgród Bobrz. Tak wi璚 odleg這嗆 dawnych torów od zabudowa Radwanowa waha si od ok. 420 m na wysoko軼i osiedla bloków by貫go PGR na pó軟ocnym skraju wsi, do blisko 900 m na po逝dniowym kra鎍u, w okolicy dawnej stacji. Odleg這嗆 ta nie oscyluje mi璠zy tymi warto軼iami, ale systematycznie narasta id帷 z pó軟ocy na po逝dnie. Mo積a powiedzie, 瞠 linia kolei szprotawskiej przechodzi豉 ok. 0,5 - 1,0 km na zachód od Radwanowa.
Jeszcze do wrze郾ia 2009 r., mo積a by這 mówi, i nie wiadomo jak wygl康a豉 stacja Seiffersdorf. Nie by豉 te w pe軟i udowodniona jej lokalizacja, mieli鄉y tylko w tej kwestii, dosy powa積e i wiarygodne, ale tylko - przypuszczenia. Nie zachowa造 si bowiem 瘸dne zabudowania ani dokumenty (fotografie, rysunki, opisy).  Zgodnie ze szcz徠kowymi materia豉mi, o bardzo ró積ej wiarygodno軼i i warto軼i, rozproszonymi  na portalach kolejowych oraz cz御tkowymi informacjami uzyskanymi od wspó販zesnych mieszka鎍ów wsi, stacja kolejowa by豉 na skraju lasu, na po逝dnie od szosy w kierunku Nowogrodu Bobrz. (ok. 870 - 900 m na zachód od wsi na jej po逝dniowym ko鎍u). Kilkaset metrów od gównego w瞛豉 drogowego na terenie wsi, skrzy穎wania wa積ej drogi Ko簑chów - Nowogród z lokaln Kie逍in - Broniszów. Par metrów od tego pierwszego, wa積iejszego traktu.
 Tez o takiej lokalizacji stacji przedstawiali internauci, odwiedzaj帷y strony kolejowe. Jednym z nich by Marek Potocki, który wypowiedzia si na  stronie www.kolej.one.pl Wed逝g niego stacja by豉 "na po逝dnie od drogi do Nowogrodu Bobrza雟kiego" [czyli szosy na Niwiska]. Twierdzi on ponadto, i wed逝g przekazów pionierów Radwanowa, tory jak równie stacja, zosta豉 rozebrana i prawdopodobnie wywieziona do ZSRR. "Za miejscowo軼i Radwanów w stron Nowogrodu Bobrza雟kiego (w odleg這軼i oko這 300 m) po lewej stronie znajduj si fundamenty po stacji kolejowej. Jest to obecnie teren zaro郾i皻y, znajduje si tam równie studnia z której pobierano wod do lokomotyw"(2006-03-27 Marek Potocki).
Warto podkre郵i, 瞠 takie usytuowanie stacji wzgl璠em du瞠go w瞛豉 drogowego na pograniczu Radwanowa i Broniszowa (skrzy穎wanie przy sklepie, 870 m od miejsca domniemanej stacji), sama stacja przy szosie, by這by typowe dla przedwojennej urbanistyki niemieckiej. Ostatecznie t lokalizacj potwierdzi造 studia terenowe (1996 r., 2003-05 r.) oraz prace wykopaliskowe, przeprowadzone we wrze郾iu 2009 r. W ko鎍u wszystko zgodzi這 si te z niemieck map topograficzn z 1935 r.  Wszystko oprócz tego, 瞠 na mapie nie by這 wida typowej drogi dojazdowej do stacji z szosy, a przynajmniej nie by這 jej wida w takim miejscu, które pasowa這 by do aktualnego (2003-9 r.) stanu tego terenu. 
Wed逝g tej nie do ko鎍a czytelnej w szczegó豉ch mapy, na stacji Seiffersdorf by豉 mijanka  (najprawdopodobniej co najmniej dwa boczne tory, po obu stronach toru gównego).  Tor gówny bieg prosto, zgodnie z kierunkiem wspó販zesnej nam polnej drogi wyznaczonym przeze przed przeci璚iem szosy (czyli na pó軟oc od niej). Po 郵adzie dzisiejszej drogi gruntowej, po po逝dniowej stronie szosy (czyli id帷ej w豉軼iwym terenem stacji), bieg jeden z dwóch torów bocznych (wschodnia nitka mijanki). Owa polna droga, wyznaczaj帷a dawne torowisko, przy przej軼iu przez szos, idzie zatem charakterystycznym uskokiem. Takie uskoki mamy te m. in. w Broniszowie, D瑿iczce, Wichowie, Jarogniewicach. Wynikaj one st康, 瞠 po jednej stronie szosy obecna droga polna idzie dok豉dnie 郵adem toru szlakowego, a po jej drugiej stronie -  droga polna biegnie 郵adem toru bocznego (w ka盥ym z opisywanych tu przypadków, polna droga na terenie równi stacyjnej przeskakuje z toru szlakowego na boczny. Stanowi to ciekawy temat do zbadania, sk康 si wzi窸a ta prawid這wo嗆, przy likwidacji starych stacji ?). Szczegó這we badania terenowe doskonale pokazuj ten przeskok,  linie zakrzacze idealnie pokrywaj si z biegiem torów szlakowych na wszystkich przytoczonych tu równiach stacyjnych. Natomiast gdyby odczyt z mapy potwierdzi si co do ilo軼i torów, by豉by to stacja o najwi瘯szej ilo軼i bocznic na ca貫j d逝go軼i kolejki (poza stacjami w Zielonej Górze i w Szprotawie). Powód tej wyj徠kowo軼i, zostanie wyja郾iony w dalszej cz窷ci tekstu. Za torami, patrz帷 od strony wsi (czyli po zachodniej stronie torów) , sta budynek dworca. Mog造 by inne zabudowania z materiaów nietrwa造ch (drewniane). Zgodnie z teori o zamówieniu przez spó趾 kolejki szprotawskiej oryginalnego projektu architektonicznego budynków dworcowych dla wiejskich stacji, dworzec w Radwanowie powinien wygl康a tak samo jak ten w Ochli i w Witkowie (patrz zdj璚ia przy opisie poszczególnych stacji). 
 Teren dawnej stacji stanowi sztucznie usypan teras, równ jak stó i opadaj帷 od wschodu uskokiem, jakby przyci皻ym gilotyn, ku p豉szczy幡ie pól (ten uskok jest wyra幡ie widoczny na jednym z prezentowanych zdj耩). Od zachodu dochodzi do  niej las. Sama terasa poro郾i皻a jest ro郵inno軼i typow dla gruzowisk, ruderaln: pokrzywy, krzewy, które nawet dla laika stanowi sztucznie wt這czon enklaw pomi璠zy naturalne stanowiska. Ca造 ten obszar, tak wyra幡ie odcinaj帷y si od otoczenia, pokrywaj dodatkowo zakryte muraw dosy regularne pagórki. S to wysypane zawarto軼i przyczepy lub ci篹arówek (鄉ieci zwo穎ne tu przez lata). Pokrywaj帷a je murawa w kilku przypadkach osun窸a si i wida, i pagórki zbudowane s ze starych (niew徠pliwie przedwojennych) u豉mków cegie, pot逝czonych dachówek, kawa趾ów betonu. Takie pojedyncze bloki betonu walaj si  pomi璠zy krzakami co kilka kroków. Wzd逝 polnej drogi biegnie dziel帷 plac na pó niewysoki wa (równie prezentowany na jednym ze zdj耩), który móg powsta ze zwa這wania spychaczem grysu, jakim wysypuje si od do逝 torowiska (podsypki, przy za這瞠niu istnienia trzech torów, musia這 by sporo). Z uk豉du terenu nie da si 軼i郵e odczyta ani przebiegu gównego toru, ani ilo軼i bocznic, uk豉du peronów itp. Opisane tu sugestie wynikaj z odczytu mapy topograficznej i studiów terenowych, inspirowanych jednak瞠 tym w豉郾ie odczytem.
We wrze郾iu 2009 r. przez 21 dni teren stacji zosta cz窷ciowo przekopany przez 30 studentów z Polski i Ukrainy (obóz z programu Fundacji Batorego MEMORIA - Europejskie dziedzictwo kultury). Odkopano pe軟e piwnice budynku dworca, co pozwoli這 ustali, i by on taki sam lub bardzo podobny do zachowanych dworców w Ochli i Witkowie. Sta on rzeczywi軼ie na skraju lasu, po zachodniej stronie torowisk, mniej wi璚ej w 2/3 d逝go軼i równi stacyjnej  licz帷 od szosy nowogrodzkiej (a zatem bli瞠j po逝dniowego skraju równi). Przyj瘭i鄉y, 瞠 by to budynek podpiwniczony, pi皻rowy o dwuspadowym dachu. Z uk豉du odkopanych fundamentów, wynika, 瞠 sk豉da si z dwóch po陰czonych w jedno cz窷ci: prawdopodobnie kalenicowej i szczytowej. Zbudowany by z czerwonej ceg造 i otynkowany w jasnej barwie.
Do tego budynku przylega豉 od strony torów jeszcze jedna ceglana budowla bez podpiwniczenia. Nie zd捫yli鄉y jednak jej odkopa przed zako鎍zeniem obozu. To czy by豉 jeszcze tylko jedna taka budowla, jak wygl康a豉, to wszystko pozosta這 do wyja郾ienia podczas kolejnego sezonu wykopalisk.
Oko這 80 m na po逝dnie od dworca odkopali鄉y studni przemys這w, ceglany fundament, który przypisali鄉y podstawie wie篡 wodnej (obie pozosta這軼i po陰czone s podziemn rur, odprowadzaj帷 wod ze studni) oraz ceglan podstaw, przypisan agregatowi pr康otwórczemu. Zgodnie z sugestiami Marka Potockiego, uznali鄉y, i by to zespó s逝膨cy do nawadniania parowozów. Przyj瘭i鄉y, 瞠 z uk豉du, ilo軼i, kszta速u i wielko軼i odkopanych ruin wynika, i sta豉 tu wie瘸 wodna a woda by豉 pompowana pomp elektryczn, zasilan z w豉snego agregatu. Z kolei z notatki z wrze郾ia 1947 r., do陰czonej do protoko逝 z inwentaryzacji kolei szprotawskiej, dokonanej na rzecz Pozna雟kiej DOKP, wynika i na stacji Zebrzydów (tak si wtedy nazywa Radwanów) zastano "簑raw wodny, typu w御kotorowego" (zniszczony w 85%) oraz "jeden pulsometr o wydajno軼i wody 7m3 na godzin" (zniszczony w 75%). Jest to zgodne z wynikami  wykopalisk oraz z naszym wnioskowaniem. Warto tylko zwróci uwag na ów "w御kotorowy typ" 簑rawia. Prawdopodobnie urz康zenia na kolejach powiatowych ("kleinbahnach") by造 po prostu nieco mniejsze gabarytowo od tych powszechnie stawianych na gównych liniach i dworcach. Dla polskich kolejarzy, jako 瞠 w Polsce nie by這 tradycji "kleinbahnów", takie mniejsze urz康zenia kojarzy造 si z kolejami w御kotorowymi, które by造 mocno rozpowszechnione w Polsce a ich infrastruktura stanowi豉 swoist "miniaturk" kolei normalnotorowych. Doda jeszcze mo積a, 瞠 簑raw w Radwanowie, musia by wyj徠kowo "zminiaturyzowany", gdy przy opisie tego typu urz康ze na innych stacjach szprotawianki (np. Jadwi篡n / Chotków, Szprotawa), w sprawozdaniu z 1947 r. nie u篡wa si ju wi璚ej sformu這wania "typ w御kotorowy". (ciekawostk zgo豉 z zupe軟ie innej bajki jest to, i wewn徠rz studni odnale幢i鄉y jedno skrzyd這 gównych drzwi do budynku dworca. Ale to ju zupe軟ie inna historia...)
Dok豉dna penetracja terenu równi stacyjnej, w tym miejsc zakrzaczonych i na powrót poros造ch lasem, pozwoli豉 okre郵i przebieg poszukiwanej drogi dojazdowej do stacji od strony szosy. Dojazdówka ta odchodzi豉 od szosy w miejscu, w którym dzisiaj odchodzi droga polna. Nie sz豉 ona jednak prosto na po逝dnie, równolegle do torów (tak jak prowadzi dzisiejsza droga polna), ale prawie zaraz skr璚a豉 uko郾ie w prawo (na zachód), przecina豉 tory (by mo瞠 na tym odcinku by tu  tylko tor szlakowy, jeszcze nie rozwidlony), dochodzi豉 do zachodniej skrajni równi stacyjnej i ju na granicy lasu skr璚a豉 w lewo (na po逝dnie). Dalej trzymaj帷 po逝dniowy kierunek, bieg豉 z ty逝 dworca, wzd逝 ca貫j równi. Oko這 80 m za dworcem mija豉 po逝dniow 軼ian lasu i odbija豉 prawdopodobnie w prawo (na zachód). Jej dalszego przebiegu nie odtworzono w terenie, aczkolwiek odnaleziono mi璠zy drzewami lasu dwa lub trzy stare przepusty nad strumieniami (w tym nad wyschni皻ym korytem), niew徠pliwie zwi您ane z lokaln sieci dróg z okresu funkcjonowania stacji w Seiffersdorf. Dojazdówka jest dzisiaj nieprzejezdna i ci篹ko j zobaczy w terenie. Jedynie krótki odcinek z ty逝 samego dworca zosta w trakcie obozu udro積iony i odtworzony. Czytelne s rowy odwadniaj帷e, warstwa jezdna, korpus nasypu. W przysz這軼i planujemy odtworzenie ca貫j tej drogi, aczkolwiek powstrzymuje nas przed tym obawa, aby nie zosta豉 ona wykorzystana do 豉twego dojazdu pod same odkopane piwnice dworca, celem wysypywania do nich 鄉ieci.
Pozostaje do wyja郾ienia jeszcze jedna kwestia. Je瞠li za這篡my, i na stacji Seiffersdorf faktycznie, oprócz toru szlakowego, by造 jeszcze dwa boczne tory, stacja ta b璠zie wyj徠kiem spo鈔ód wszystkich pozosta造ch na "szprotawiance". Wsz璠zie, poza stacjami w Zielonej Górze i Szprotawie (stacja pocz徠kowa i ko鎍owa) oraz stacj w Stypu這wie (jedyny w瞛e kolejowy po trasie), by豉 co najwy瞠j prosta mijanka: tor szlakowy i jeden tor boczny.  
Zagadk t pomo瞠 nam rozwi您a kolejne 廝ód這, jakim dysponujemy, stare, przedwojenne rozk豉dy jazdy. Otó z ich analizy wynika, i uprzywilejowane na kolei szprotawskiej by造 stacje Brunzelwaldau oraz Weichau, jako stacje docelowe (w pewnych okresach poci庵i z Zielonej Góry doje盥瘸造 tylko do Broniszowa, 1914 r. oraz do Wichowa, 1935 r., lata 1943-45). We幟y, dla odmiany, pod uwag rozk豉d jazdy z 1927 r. W tym okresie lini obs逝giwa造 dwie pary poci庵ów pasa瞠rskich dziennie. O godzinie 13 z Zielonej Góry wyje盥瘸 sk豉d do Szprotawy, któr osi庵a o godz. 15. Nast瘼nie o godz. 17 poci庵 ten wraca do Zielonej Góry (przyjazd godz. 19:38). Druga para, poranna, kursowa豉 zupe軟ie inaczej. Te poci庵i nie jecha造 jeden po drugim (tzn. sk豉d jecha ca陰 tras w jedn stron, a nast瘼nie wraca), ale jecha造 równocze郾ie, mijaj帷 si po drodze.
Na liniach jednotorowych (a tak by豉 "szprotawianka"), poci庵i jad帷e równocze郾ie w przeciwnych kierunkach mog si mija tylko w wyznaczonych i specjalnie przygotowanych miejscach. Odbywa si to w obr瑿ie stacji kolejowych, na których jest odpowiednio du瘸 ilo嗆 torów stacyjnych, przystosowana do realizacji takiej operacji.
Przeanalizujmy w tym miejscu jeszcze raz rozk豉d jazdy "szprotawianki" z 1927 r., w celu sprawdzenia jak takie mijanie si poci庵ów odbywa這 na kolei zielonogórsko - szprotawskiej. Poranny poci庵 ze Szprotawy do Zielonej Góry wyje盥瘸 o godz. 5:38 (przyjazd do Zielonej Góry godz. 8:10). Poci庵 w przeciwn stron wyje盥瘸 z Zielonej Góry o godz. 6:10 (przyjazd do Szprotawy godz. 8:47). O godz. 7:04 na stacj Seiffersdorf wje盥瘸 poci庵 z Zielonej Góry. Pi耩 minut pó幡iej, o godz. 7:09 wje盥瘸 na stacj poci庵 ze Szprotawy. Sta on tutaj kolejne 5 minut i o 7:14 odje盥瘸 do Zielonej Góry. Minut pó幡iej, o 7:15 opuszcza stacj sk豉d jad帷y do Szprotawy. By mo瞠 w czasie postoju parowóz móg uzupe軟i zapasy wody. W dost瘼nych nam rozk豉dach jazdy, nie ma przyk豉du takiej mijanki na innych stacjach "szprotawianki". Zgodnie z zasadami ruchu kolejowego, w obr瑿ie stacji musi ca造 czas pozostawa jeden wolny tor, czyli aby na danej stacji zatrzyma造 si dwa mijaj帷e si poci庵i, na tej stacji musi by jeszcze jeden, trzeci tor, pusty w trakcie mijania si obu poci庵ów. Wszystko na to wskazuje, 瞠 stacja Seiffersdorf zosta豉 zaplanowana, jako stacja, na której b璠 si mija造 poci庵i, o ile tylko zajdzie taka konieczno嗆. Dane z rozk豉du jazdy potwierdzaj niewyra幡y szkic z mapy topograficznej, w Radwanowie prawdopodobnie by豉 stacja o zwi瘯szonej ilo軼i torów do trzech. Ju na etapie projektowania przebiegu kolei szprotawskiej, za這穎no dla stacji Seiffersdorf t wyj徠kow rol. Je瞠li by zasz豉 konieczno嗆 puszczenia jednocze郾ie poci庵ów, jad帷ych w przeciwnych kierunkach, mija si one mog造 w豉郾ie tutaj. Czy wynika這 st康 jeszcze co ? Jaka rola w obs逝dze ruchu towarowego, funkcja techniczna ? Tego na razie nie wiemy. Co do obs逝gi technicznej, wr璚z wiadomo, i tak mia造 tylko stacje w Szprotawie i Zielonej Górze. Ale historia "szprotawianki" zaskakiwa豉 nas ju nie raz, a zatem... ?
Teraz warto軼iowe by這by te dotarcie do starych zdj耩, widokówek, planów, bardziej dok豉dnych map topograficznych i dokumentacji policji budowlanej. Nadal bowiem szukamy dok豉dnej lokalizacji poszczególnych torów (ich lokalizacj i ilo嗆 przyj瘭i鄉y kieruj帷 si logik, zgodno軼i ze sztuk kolejow, warunkami terenowymi i dost瘼nymi informacjami, ale to wszystko nie zast徙i dowodów w postaci ikonografii czy dokumentacji budowlanej lub kolejowej). Nie wiemy czy by造, ile ich by這 i jak wygl康a造 kraw璠zie peronowe ? (kilka sonda穎wych wykopów, dokonanych we wrze郾iu 2009 r. celem odnalezienia warstw ziemnych zwi您anych albo z podtorzem, albo z pod這瞠m pod perony nie przynios這 rezultatu. Nie odnale幢i鄉y nic, czego si spodziewali鄉y lub co by wskazywa這 na lokalizacj torowisk i peronów). Tak naprawd nie mamy pewno軼i co do wygl康u wie篡 wodnej, owego 簑rawia "typu w御kotorowego": co i jak du瞠 to by這 faktycznie, je郵i tak to czy by on murowany, drewniany, czy metalowy a簑rowy (najbardziej prawdopodobna wersja). Zapewne nie by to tylko  wysi璕nik pompy bez konstrukcji (czyli nie by豉 to "go豉 rura", taka jaka sta豉 do 2004 r. w Zielonej Górze na stacji Oberstadt) ? Ciekawe jak wygl康a ów pulsometr, który polscy kolejarze zinwentaryzowali równie  m. in. w Chotkowie / Jadwi篡nie ?  (zapewne taki sam, bo o to窺amej wydajno軼i) Wygl康 dworca odtworzyli鄉y tylko na podstawie poszlak (fakt, 瞠 bardzo mocnych), ale ju na pewno nic nie wiemy o obecno軼i kolejnych zabudowa. Najpewniejszym by這 by za這瞠nie, i na tak wa積ej i du瞠j stacji powinny sta jakie magazyny, ale przecie odkopany fragment kolejnego fundamentu wskazuje na jaki du穎 mniejszy budynek. Co to mog這 by: budka dró積ika lub zawiadowcy, kasa biletowa, pomieszczenie wagi us逝gowej, toaleta dworcowa ? Jedno jest pewne, czeka nas tu, w Radwanowie kolejny fascynuj帷y sezon archeologiczny,  ani pracy, ani tajemnic, ani przygód przy ich odkrywaniu nie zabraknie ! [M. Bonis豉wski, XII 2006, VI-VII 2010]
Fragment niemieckiej mapy topograficznej z 1933 r.. W lewym, dolnym rogu, tu poni瞠j przejazdu kolejowego wida stacj Radwanów (Bf). Prawdopodobnie by造 dwa boczne tory i jaki budynek za torowiskiem (patrz帷 od strony wsi).


Serwis powsta i funkcjonuje dzi瘯i 鈔odkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona G鏎a