Ta strona wykorzystuje pliki cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb os鏏 odwiedzaj帷ych.
Zmiany ustawie dotycz帷ych plik闚 cookie mo積a dokona w dowolnej chwili modyfikuj帷 ustawienia przegl康arki.
Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawie dotycz帷ych cookies oznacza, 瞠 b璠 one zapisane w pami璚i urz康zenia.
Zamknij
Dzisiaj jest niedziela, 17 grudnia 2017

Kolejowa Toplista
Puls - nie jeste sam!


1_procent


opp



 Przeka Twój 1% dla naszego OPP - Program e-pity online do rozliczania PIT 2012



www.expresspaczka.pl
sebastian@expresspaczka.pl
Napisz do nas Galeria

Grnberg Schtzenplatz

Kilometra liczony od Dworca Szprotawskiego w Zielonej Górze: 4,3 km
Kilometra liczony od stacji w Szprotawie: 46,3 km
Nazwa niemiecka: Grünberg Schützenplatz
Nazwy polskie: brak
Ostatnia nazwa polska stacji: brak

1. Przygody i  zagadki

           

            Fascynuj帷e przygody towarzysz nie tylko odkryciom na polach dawnych bitew lub tym dokonywanym podczas poszukiwa skarbów w starych zamczyskach. Równie badania, tak wydawa by si mog這 nudnych obszarów, jak infrastruktura komunikacyjna i dzia豉nia gospodarcze spo貫cze雟twa, mog by ekscytuj帷e i owocowa ciekawymi odkryciami.           

                Pod koniec XIX w. w Prusach powo豉no do 篡cia nowy prawny twór tzw. Kleinbahny. Nie maj帷y swojego odpowiednika w polskim prawie, sta si przyczyn cz瘰tych nieporozumie. Pomy趾i z nim zwi您ane pope軟iali nawet tak znani i cenieni krajoznawcy, jak prof. J. P. Majchrzak, któremu s這wo „ma豉” i „kolejka” skojarzy這 si z w御kotorówk.            

                 Z Kleinbahnem Grunberg – Sprottau zwi您anych jest kilka innych, interesuj帷ych zagadek. Jedna z nich jest, jak dot康, nie rozwi您ana. Otó na terenie miasta Zielona Góra (Grunberg) zagin窸a jedna ca豉 stacja nale膨ca do tej linii kolejowej !      

                      Kolej szprotawska na sta貫 wpisa豉 si w krajobraz Zielonej Góry. Chocia ostatnimi laty znik這 sporo kolejkowych akcentów w topografii miasta, pozosta這 ich jeszcze na tyle du穎, 瞠 nie sposób zapomnie nieistniej帷ej ju ponad pó wieku linii. Pionierzy du穎 pami皻aj i ch皻nie o tym opowiadaj. Jedn z ciekawostek jest fakt, i w ich opowie軼iach przewija si w徠ek istnienia jeszcze jednej, nigdzie w powojennych opracowaniach nie wykazywanej stacji. Wskazuj oni konkretn okolic i mówi: „tu gdzie powinna by jeszcze jedna stacja, bo...”

                       Jak jednak na ni natrafi, skoro we wszystkich, co do jednego, pisanych do dzisiaj artyku豉ch po鈍i璚onych tej kolejce wymienia si 15 stacji, a ta by豉 by szesnast ? Nie ma jej w kolejowych rozk豉dach jazdy - po kolei z 1914, 1927, 1935 oraz 1942-45 roku. Nie ma po niej najmniejszego 郵adu na mapie topograficznej powiatu (ok. 1935 r.) ani na planie miasta (po 1933 r.). Po innych stacjach na terenie miasta, pozosta造 zabudowane w czytelny sposób place, magazyny, dworce. W okolicy, gdzie ludzie intuicyjnie lokalizuj szesnast stacj, nie ma nic takiego i ci sami ludzie, nie pami皻aj, aby kiedykolwiek by這 ! Nikt o niej nie wspomina, oficjalnie, poza lu幡ymi rozmowami pionierów, którym co tam si wydaje, nikt z fachowców nawet nie przypuszcza, by mog豉 ona w ogóle istnie ! 

2. Otoczenie

           

                Pisane wspó販ze郾ie artyku造, po鈍i璚one kolejce szprotawskiej lub szerzej – historii miasta, regionu, kolei, w okolicy, o której wspominaj pionierzy, lokalizuj 豉downi lub ramp towarow o nazwie w豉snej Schutzenplazt (Plac Strzelecki). Z zachowanego kilometra簑, wiemy w którym miejscu powinna ona by. Problem w tym, 瞠 w tym samym miejscu w dokumentach umieszczany by, zachowany do dzi w terenie, rozjazd krzy穎wy (prowadz帷y do browaru) oraz odchodzi豉 st康 od gównego toru bocznica zwana Loblenzweiche, równie zachowana do dzi. Zachowa這 si w tym miejscu jeszcze co: 3-elementowe czo這 wysokiej, betonowej rampy oraz wyniesiona ponad torowiska pusta terasa, wci郾i皻a klinem mi璠zy tor gówny a bocznic. Obok znajduje si te niewielki, stary (conajmniej 100-letni) budyneczek, nosz帷y jednak 郵ady powa積ej przebudowy. Pytanie czy cokolwiek z tych pozosta這軼i wi捫e si z zaginion stacj, czy te by這 tylko cz窷ci infrastruktury owego rozjazdu krzy穎wego lub bocznicy Loblenz ?

            

               毒ód貫m zagadek jest tak瞠 sama terasa, na której lokalizuj domniemane urz康zenia i zabudowania stacyjne (o ile w ogóle by豉 jaka szesnasta stacja): charakterystycznie wci郾i皻y z trzech stron mi璠zy tory niewielki plac, przez prawie 100 lat pozostaj帷y w stanie nie zagospodarowanym (czy瘺y tradycja powstrzymywa豉 planistów przed umieszczaniem tu czego innego, bo plac uznawano za „przypisany” stacji ?). Porasta j ro郵inno嗆 charakterystyczna dla gruzowisk, do dzi te teren ten nie zosta zagospodarowany w 瘸den sposób (par metrów dalej, za這穎no kilkadziesi徠 lat temu kilka ogrodów dzia趾owych a i wokó teren zosta zagospodarowany), ale czy by zagospodarowany inaczej kiedykolwiek ? Czy zbudowano tu jaki zacz徠ek chocia stacji, cho熲y wiat, czy te jakiekolwiek projekty nie wysz造 poza sfer planów ? Znany kolekcjoner starych zdj耩 i pocztówek z Zielonej Góry, Piotr Toporek, podaje informacj, i jego babcia, mieszkaj帷a w owym, stoj帷ym nieopodal rampy domku, twierdzi豉, 瞠 to w豉郾ie on by budynkiem stacyjnym, przerobionym po wojnie praktycznie nie do poznania. 

           

            Gdyby zaginiona stacja „Plac Strzelecki” istnia豉 i zlokalizowana by豉 w豉郾ie w tym miejscu, le瘸豉by ona wprawdzie w miejscu skomplikowanego systemu rozchodzenia si kilku bocznic, ale jednocze郾ie ulokowana by豉 by bardzo blisko (ok. 1 km) innej, du瞠j stacji na tej linii, Zielona Góra Górne Miasto (Grunberg Oberstadt). Czy istnieje jakie merytoryczne uzasadnienie istnienia dwóch stacji tak blisko siebie ?

3. Przystanek osobowy

            Omawiana lokalizacja domniemanej stacji Plac Strzelecki oraz jej nazwa zwi您ane s z istniej帷ym obok (300 m) Domem Strzeleckim, stoj帷ym przy Placu Strzeleckim. Jaka by豉 ich rola w 篡ciu ówczesnego miasta ? Istnieje pocztówka przedstawiaj帷a sam Plac Strzelecki, fragment rozszerzaj帷ej si ulicy przez Domem Strzeleckim. Ten ostatni stoi w parku rekreacyjnym, a na widokówce, na placu przed nim, widzimy akurat ci庵 straganów i grupy ludzi ubranych jak na piknik, w letnich kapeluszach, z koszami z prowiantem, na rowerach. Stragany zatem nie oznaczaj targowiska, ale jaki festyn, zabaw ludow.

            W Prusach obok specyficznych Kleinbahnów, by造 te tzw. stacje okazjonalne, niespotykane w Polsce przystanki kolejowe, na których zatrzymywa造 si tylko poci庵i specjalne lub rejsowe, ale okazjonalnie: wtedy gdy dowo穎no pasa瞠rów na weekendowy spacer, jaki festyn, na k徙ielisko, pokazy, parady itd. Jedna taka stacja by豉 te na kolei Zielona Góra – Szprotawa, za Broniszowem. A takim okazjonalnym poci庵iem, by coniedzielny poci庵 relacji Zielona Góra – Wichów. Nic dziwnego. Kolej szprotawska, o której mowa, jeszcze za czasów swego funkcjonowania, nazywana by豉 przez mieszka鎍ów „kolejka jagodow”. Traktowano j jako swego rodzaju pionierskie przedsi瞝zi璚ie turystyczne: by豉 wygodnym dla zielonogórzan 鈔odkiem tarnsportu na wypady za miasto na grzyby i jagody. 

            Istnieje szansa, i stacja Zielona Góra – Plac Strzelecki by豉 tak okazjonaln stacj. Po這穎na par kilometrów od centrum miasta, mog豉 s逝篡 dowozowi mieszka鎍ów miasta i podzielonogórskich wsi na organizowane cyklicznie przez Bractwo Kurkowe (i inne organizacje) festyny i zawody, w tym strzeleckie (park rekreacyjny przy Domu Strzeleckim s造n掖 z ogólnodost瘼nej strzelnicy i cz瘰tych zawodów).

            Wyja郾ia這 by to te brak tej stacji w rozk豉dach jazdy. Jak ju powiedziano tak stacj okazjonaln na linii szprotawskiej, by豉 po這穎na w lasach mi璠zy Broniszowem (Brunzelwaldau) a Wichowem (Weichau) stacja D瑿iczka (Eich-Vorwerk). W pierwszych latach funkcjonowania kolei ulokowano j przy ceglanym wiadukcie w 鈔odku sporego i bardzo malowniczego obszaru le郾ego, s逝篡豉 ona wówczas wy陰cznie turystom pod捫aj帷ym do lasu na spacer, na grzyby, jagody. W okresie tym nie jest ona ujmowana w rozk豉dzie jazdy (1914 r., 1927 r.), chocia wiadomo, 瞠 poci庵 si na niej zatrzymywa, je瞠li poprosili o to podró積i (by這 to jedna z cech charakterystycznych tej linii). Pó幡iej stacj przeniesiono par瘰et metrów na po逝dnie, bli瞠j zabudowa folwarku i wsi Neudorf, zbudowano tam dworzec a stacja pojawi豉 si w rozk豉dach jazdy (1935 r., lata 1942-45). Brak Placu Strzeleckiego w pierwszych rozk豉dach jazdy nie 鈍iadczy zatem o braku takiej stacji, a odbywanie si obok niej du篡ch festynów, zawodów i zabaw ludowych, przy praktykowaniu na kolei szprotawskiej przystanków okazjonalnych, wskazuje na mo磧iwo嗆 istnienia osobowego przystanku okazjonalnego w tym miejscu.

            Zwró熤y uwag na jeszcze jeden dokument. Jest nim plan miasta – za陰cznik do strategii rozwoju Zielonej Góry z 1925 r. (tzw. plan Jansena). Zaznaczono na nim projektowany (?) dworzec (stacj) kolejowy, w豉郾ie w okolicy Placu Strzeleckiego. Czy by to tylko projekt, czy te odzwierciedlenie stanu faktycznego ? W tym drugim przypadku chodzi這 by raczej o praktyk wysadzania pasa瞠rów przy Placu Strzeleckim, gdy stacji osobowej, jako takiej tam na pewno nie by這 (brak takowej w rozk豉dach jazdy z tego okresu). Plan Jansena z 1925 r. wskazuje na to, 瞠 tradycja budowy w tej okolicy stacji kolejowej, pomimo blisko軼i innego, du瞠go dworca Górne Miasto (Oberstadt), by豉 篡wa i trwa豉 co najmniej do po這wy lat 20-tych XX w.

4. Stacja towarowa

              Stacja Plac Strzelecki, o ile w ogóle istnia豉, nie by豉 zatem przystankiem osobowym (Heltenpunkt), nie obs逝giwa豉 te ruchu pasa瞠rskiego. Mog豉 by zatem stacj towarow. Uda這 si dotrze do dwóch dokumentów, które potwierdzaj ten fakt.

              Jednym z nich jest pierwsze sprawozdanie gospodarcze spó趾i kolei Zielona Góra – Szprotawa za rok obrachunkowy 1911/12 (kolej rozpocz窸a dzia豉lno嗆 jesieni 1911 roku), w którym wymienionych jest 16 stacji. T jedn, dodatkow jest w豉郾ie stacja Grunberg Schutzenplatz (Zielona Góra Plac Strzelecki). Wyliczona jest mi璠zy pozosta造mi pi皻nastoma stacjami. Zawarto tam równie dopisek: „die Station Grunberg Schutzenplatz dient nur dem Guterverkehr”, a zatem by豉 to stacja towarowa.           

            Stacja Grunberg Schutzenplatz zaznaczona jest te w atlasie kolejowym Europy, wydanym mi璠zy 1918 a 1921 rokiem, i opisana w zamieszczonym tam wykazie stacji, jako: „nur Wagen – ladungsverkehr mit den angeschlossenen Werkanlagen”. Zaznaczono j przy pomocy symbolu stacji towarowej.

            Wydaje si, 瞠 stacja towarowa, mimo tak bliskiego po這瞠nia wzgl璠em gównej stacji Górne Miasto, by豉 w tym miejscu jednak potrzebna. Uk豉d torowy obu bocznic: do browaru i bocznicy Loblenz jest tutaj przeciwbie積y (wzgl璠em toru gównego i wzgl璠em siebie), zatem by potrzebny punkt obs逝gi poci庵ów, w którym przekierowywano by sk豉dy na krzy簑j帷e si (sic !) tutaj bocznice (czyli zmieniano czo這 poci庵ów i przetaczano z gównego toru w odpowiednich kierunkach). Mog這 te w tym miejscu nast瘼owa rozczepianie sk豉dów ci庵ni皻ych od stacji kolei pa雟twowej przez jeden parowóz na sk豉dy do poszczególnych odbiorców (w豉軼icieli konkretnych bocznic, których w najbli窺zej okolicy rozchodzi這 si a sze嗆, z czego po這wa bieg豉 przeciwbie積ie do gównego kierunku, czyli kierunku od stacji kolei pa雟twowej i gównej stacji kolei – Górne Miasto).

5. Wnioski

            Jak wida z zebranych dokumentów, w miejscu, o którym polscy pionierzy miasta mówi, i „tutaj musia豉 by jeszcze jaka stacja” by豉, w pocz徠kowym okresie funkcjonowania kolei szprotawskiej, stacja towarowa. Ciekawe, 瞠 pionierzy ci nie widzieli tej stacji, nie byli 鈍iadkami jej funkcjonowania, nie zauwa篡li nigdy równie 瘸dnych pozosta這軼i po niej, oprócz betonowej obr帷zki (rampy) z trzech stron opasaj帷ej ziemn teras. No  i  opisywanego tylko w mglistych, s這wnych opowie軼iach, jako "pochodzenia stacyjnego", budyneczku. Oddalonego znacznie od rampy i do tego zupe軟ie nie przypominaj帷ego zabudowy dworcowej. Intuicja ?

            Stacja ta, jako stacja towarowa, nie by豉 ujmowana w rozk豉dach jazdy poci庵ów pasa瞠rskich. Jednak stosowana na tej linii praktyka, wskazuje równie na to, 瞠 jednak mog造 zatrzymywa si tu poci庵i osobowe, okazjonalnie. Móg tu by tzw., przystanek okazjonalny, zwi您any z odbywaj帷ymi si obok festynami, zabawami ludowymi i zawodami strzeleckimi.

              Zagadk pozostaje to, czy by造 tu kiedykolwiek jakie zabudowania stacyjnie, jak d逝go funkcjonowa豉 tu stacja (bocznica i rozjazd – bez statusu stacji - funkcjonowa造 jeszcze w latach 90-tych XX w.), czy istnia造 plany rozbudowy tej stacji, czy by造 tu jakie stanowiska pracy, czy miejsce to mia這 swoich kolejarzy, zawiadowc, dy簑rnego ruchu ? Wiemy, 瞠 w planach rozwoju miasta, postulowano budow w okolicy du瞠j stacji kolejowej. Prawdopodobnie zlokalizowane tu rozjazdy i urz康zenia, chocia nadal obs逝giwa造 bocznice zak豉dów pracy, utraci造 status stacji towarowej jeszcze na d逝go przed 1945 r., czyli przej軼iem w r璚e PKP. Nie mo積a zatem mówi, 瞠 stacja ta by豉 tylko w planach, ona powsta豉, ale nigdy si nie rozwin窸a i w jakim nied逝gim czasie od powstania j zlikwidowano.

                Inaczej ma si sprawa zabudowa. Czy w tym przypadku by造 plany, i czy by造 to tylko plany, czy te jednak zd捫ono co tutaj postawi ? Czy zbudowano tu jaki zacz徠ek chocia stacji, cho熲y wiat, czy te jakiekolwiek projekty nie wysz造 poza sfer planów ? Co z budynkiem, przypisywanym stacji ? By mo瞠 istnieje gdzie jakakolwiek ikonografia, mo瞠 jakie zdj璚ia prywatne ? Najpewniejsze by這 by przekopanie opisywanej terasy i znalezienie pozosta這軼i, fundamentów, piwnic. Dobrze by by這 dok豉dnie zbada zachowany budyneczek, zbada pod k徠em istnienia 郵adów jego ewentualnej przebudowy. Pami皻ajmy, 瞠 mog豉 to by najwi瘯sza (w lokalnej skali oczywi軼ie) stacja rozrz康owa na ca貫j linii i raczej nie mog豉 si obywa bez specjalnych zabudowa.

            Na pocz徠ku naszych rozwa瘸 mo積a by這 postawi trzy tezy. Wed逝g pierwszej mogli鄉y mie do czynienia z nieudanym i nigdy nie zrealizowanym do ko鎍a zamierzeniem inwestorów tej kolei. Wed逝g drugiej odnale幢i鄉y zaginion stacj. Istnia豉 jeszcze trzecia: b喚du w dokumentacji, powielonym kilka razy za pierwotnym 廝ód貫m ?

               Teraz, mo積a postawi pytanie, jak to jest mo磧iwe, aby w ponad 100-tysi璚znym mie軼ie zagin窸a bez 郵adu... ca豉 stacja kolejowa ? Mo積a te zastanawia si nad wag problemu, czy kogo mo瞠 interesowa jaka tam ma這 wa積a stacyjka, na której najprawdopodobniej nie dosz這 nigdy do 瘸dnej katastrofy, walk, nie ukryto skarbów, ani nie przystawa tu 瘸den poci庵 specjalny a ona sama funkcjonowa豉 zaledwie par lat ? Co to za odkrycia ? A jednak... 砰cie nie sk豉da si tylko z porywaj帷ych bitew, odwiedzin wielkich ludzi lub z這czy鎍ów, katastrof i ukrywania skarbów. Wa積a jest codzienna praca i budowa lokalnej ojczyzny. Dlatego warto odkrywa tajemnice takiej pracy i pokojowego rozwoju w豉snego miasta, regionu. Tajemnice pracy dawnych pokole, tego co zbudowano w naszym otoczeniu i czego ju nie ma, cho s逝篡這 dawnym mieszka鎍om, te s warte odkrywania. Pokazuj jak瞠 inny, nie mniej ekscytuj帷 stron ludzkiego 篡cia.

ANEKS: STACJA W 昱ÓDxCH              

         1) Rampa 豉dunkowa wed逝g Jerczy雟kiego i Fedrowicza (2002) lub przystanek towarowy  (rampa 豉dunkowa) wed逝g Lisowskiego (2002) ponad kilometr za dworcem Górne Miasto w kierunku na Szprotaw, w tym samym kilometra簑 co obiekt (bocznica) Grünberg Löbtenzweiche. Wed逝g tej wersji, mo積a go umiejscawia na wysoko軼i dzisiejszego rozjazdu krzy穎wego obok dawnego browaru (ul. Nowa). Jerczy雟ki i Fedrowicz kwalifikuj ten obiekt jako 豉downi (w przeciwie雟twie do obiektu Grünberg Löbtenzweiche, okre郵onego jako bocznica - chodzi o bocznic id帷 w kierunku zak豉dów przemys逝 we軟ianego), ale niestety nie definiuj dok豉dnie, co to u nich oznacza. 

         2)  W oryginalnym sprawozdaniu z dzia豉lno軼i  spó趾i Kleinbahn - Aktiengesellschaft Grünberg - Sprottau za rok gospodarczy 1911/12 Schützenplazt jest wymieniony jako jedyny z 3 lub 4 podobnych obiektów na terenie Zielonej Góry. Kolejka ma 16 a nie 15 stacji (Stationen). Oprócz pi皻nastu przytaczanych we wszystkich 廝ód豉ch, istnieje w wykazie szesnasta: w豉郾ie Grünberg Schützenplatz.  

          3) Na niemieckiej mapie topograficznej 1 : 25 000 z 1935 r. nie ma zaznaczonego obiektu o takiej nazwie. Mamy jednak trzy nazwy zwi您ane z rdzeniem "schützen" na barwnym planie  miasta z tego okresu. S to le膨ce obok siebie, tu przed rozjazdem krzy穎wym przy d. browarze: 1) Schützenplatz - Weg jako oznaczenie dzisiejszej ulicy Jasi雟kiego , 2) Schützen Pl. jako niemiecka nazwa placu, na którym dzi stoi liceum przy  ulicy Strzeleckiej  oraz 3) Best Schützen Hs jak oznaczono park - dzisiejsze tereny strzelnicy klubu Gwardia.  [Bonislawski, XII 2006, V 2007, II 2008, I 2010]

                                          

 Mapa topograficzna, 1933 r. Z prawej rozjazd krzyzowy przy browarze. Na dole po 鈔odku przejazd kolei przez ul. Ko簑chowsk. Na lewo od niego by plac sk豉dowania drewna z nitkami torów.



Serwis powsta i funkcjonuje dzi瘯i 鈔odkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona G鏎a