Ta strona wykorzystuje pliki cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb os鏏 odwiedzaj帷ych.
Zmiany ustawie dotycz帷ych plik闚 cookie mo積a dokona w dowolnej chwili modyfikuj帷 ustawienia przegl康arki.
Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawie dotycz帷ych cookies oznacza, 瞠 b璠 one zapisane w pami璚i urz康zenia.
Zamknij
Dzisiaj jest sobota, 19 sierpnia 2017

Kolejowa Toplista
Puls - nie jeste sam!


1_procent


opp



 Przeka Twój 1% dla naszego OPP - Program e-pity online do rozliczania PIT 2012



www.expresspaczka.pl
sebastian@expresspaczka.pl
Napisz do nas Galeria

Zielona G鏎a Hatzfeldstrasse

Kilometra liczony od Dworca Szprotawskiego w Zielonej Górze: 0,0 km
Kilometra liczony od stacji w Szprotawie: 50,7 km
Nazwa niemiecka: Grünberg Hatzfeldstrasse, Sprottauer Bahnhof
Nazwy polskie: Zielona Góra Przedmie軼ie, Zielona Góra Pó軟oc
Ostatnia nazwa polska stacji: Zielona Góra Przedmie軼ie
1. POCZ﹗EK KOLEI SZPROTAWSKIEJ - STACJA GRüNBERG HATZFELDSTRAβE
Roman Witkowski - Prezes Stowarzyszenia Hobbystów Kolejowych w Warszawie - autor licznych opracowa na temat lokalnych linii kolejowych Dolnego 奸御ka, Pomorza i Mazur, przegl康aj帷 na pocz徠ku 2007 r. wyniki moich bada nad usytuowaniem Dworca Szprotawskiego w Zielonej Górze, zwróci uwag na pewien wa積y dokument, który ca趾owicie zmieni spojrzenie na omawiane zagadnienie. Dokumentem tym by豉 Ustawa Parlamentu Pruskiego z 28 sierpnia 1892 r. o Kleinbahnen. Regulowa豉 ona m. in. kwesti po陰czenia torów linii prywatnych z uk豉dem torowym kolei pa雟twowych i mo磧iwo軼i poruszania si po nich. Na pocz徠ku wszystkich Kleinbahnen musia istnie punkt zdawczo - odbiorczy (tory odstawcze o d逝go軼i nie mniejszej ni 400 m) dla wagonów prywatnych i pa雟twowych, ekspedycja, jakie magazyny a obok (nieraz w pewnym oddaleniu) ma造 budyneczek stacyjny tzw. Kleinbahnhof, gdzie odbywa豉 si odprawa podró積ych, by造 biura kolejkowe itd. R. Witkowski sugeruje, i taki ma造 budyneczek móg znajdowa si u zbiegu Hatzfeldstraβe i Hitlerplatz (wg planu miasta z 1935 r.) a w豉軼iwa stacja Grünberg Hatzfeldstraβe (czyli cz窷 towarowo - magazynowa i punkt zdawczo - odbiorczy) w okolicy budynku (Królewskiego) Urz璠u Celnego, czyli dzisiejszej  hurtowni tytoniu i rozjazdów obok niej. Podobny uk豉d by w opisywanych przez R. Witkowskiego miastach: Nysie, Z帳kowicach, Dzier穎niowie, S豉wnie, Trzebiatowie, Gryficach, S逝psku, K皻rzynie, E趾u i innych, gdzie te funkcjonowa造 "ma貫 kolejki".
Stacja pocz徠kowa kolejki szprotawskiej rozci庵a豉 by si zatem wzd逝 dzisiejszej ulicy Dworcowej (d. Hatzfeldstraβe), po jej pó軟ocnej stronie, mi璠zy ulic a torami kolei pa雟twowej, praktycznie od dworca pa雟twowego Zielona Góra a po dzisiejsz ulic Batorego, gdzie ko鎍zy造 si torowiska jej cz窷ci towarowej. Jest to odcinek d逝go軼i ok. 500 m. Na starych, niemieckich planach miasta pojedynczy tor kolei szprotawskiej rzeczywi軼ie dochodzi a pod wspó販zesny nam dworzec PKP, a przy ko鎍u tego toru zaznaczony jest Sprottauer Bahnhof. Ko鎍ówk tego toru w tym w豉郾ie miejscu pami皻a jeszcze dzi wiele pytanych o to osób, w tym autorzy niniejszej strony. Tor by likwidowany jeszcze w latach 80-tych XX w., kawa貫k po kawa趾u, w trakcie budowy kolejnych butików i punktów gastronomicznych mi璠zy zielonogórskim dworcem PKP i PKS (pod koniec ledwo wy豉nia造 si z piachu i zielska 瞠lazne szyny). Nazwa  Güterbahnhof u. Sprottau - Grünberg Bahn. / dworzec  towarowy kolei szprotawsko - zielonogóskiej (i zamiennie Grünberg Hatzfeldstraβe) wyst瘼uje na planach miasta w miejscu dzisiejszej hurtowni tytoniu (Królewski Urz康 Celny) i rozjazdów na zachód od niego.    Napis Klbf (i zamiennie Kleinebanhnof) wyst瘼uje na innym planie u zbiegu dzisiejszej ulicy U豉雟kiej i Dworcowej, czyli naprzeciwko dworca PKS, przed budynkiem firmy SCHENKER.  Wiele zatem wskazuje na  to, i koncepcja R. Witkowskiego, rozci庵ni璚ia poszczególnych elementów funkcjonalnych pocz徠kowej stacji kolei szprotawsko - zielonogórskiej na blisko pó趾ilometrowym odcinku jest s逝szna. 
Z ca貫go zespo逝 tej stacji zachowa豉 si jej cz窷 towarowa, usytuowana  ok. 200 m na zachód od wspó販zesnego dworca PKP, po tej samej stronie ulicy Dworcowej. Teren ten zaczyna si niemal naprzeciwko dworca PKS obok magazynów i rampy firmy spedycyjnej i ci庵nie si a po ulic Batorego. Cz窷 towarowa dawnej stacji nie jest zdewastowana przestrzennie: zachowa造 si zarówno zabudowania, torowiska, jak i droga dojazdowa. Obok torowisk stoi budynek, w którym mie軼i si przez wiele lat urz康 celny, a obecnie - hurtownia papierosów.
2. BUDYNEK DWORCOWY: SPROTTAUER BAHNHOF, CZY KRÓLEWSKI URZ. CELNY ? 
Nazwa dworca na tej stacji nawi您uje do znanej z innych miast tendencji. W υdzi poci庵i w kierunku Kalisza odje盥瘸造 ze stacji υd Kaliska, z Wroc豉wia w kierunku 安iebodzic tory zaczyna造 si na dworcu Wroc豉w 安iebodzki, w Warszawie mamy stacj Warszawa Gda雟ka,  z której odje盥瘸j poci庵i do Gda雟ka, by豉 te stacja Warszawa Wile雟ka. Przyk豉dy mo積a by mno篡. St康 nie dziwi, 瞠 w gdy w 1911 r. powsta豉 w Zielonej Górze nowa linia kolejowa do Szprotawy, dworzec na pocz徠kowej stacji tej linii nazwano od docelowego miasta -  Dworcem Szprotawskim. Niew徠pliwie nazwa ta, na swój sposób urocza, nadaje du穎 lokalnego, oryginalnego kolorytu (wsz璠zie mo瞠 by stacja Pó軟oc, Zachód, Przedmie軼ie itp.), ale trzeba pami皻a, 瞠 by豉 to tylko nazwa obiegowa samego dworca, z czasem przeniesiona ustn tradycj na okre郵enie stacji. Pos逝giwano si równie jeszcze innym okre郵eniem dworca, zw帷 go "Ma造m Dworcem".
Niestety, nie jeste鄉y jeszcze dzi w stanie jednoznacznie stwierdzi, który z gmachów nazywali tym mianem dawni mieszka鎍y Grünberga.  Wed逝g jednej z teorii - lansowanej przez 鈔odowisko kolejarzy, w tym, przez znanego zbieracza pami徠ek, Tomasza Piwonia - gównym budynkiem dworcowym na pocz徠kowej stacji kolei szprotawskiej, by budynek pobudowany na Królewski Urz康 Celny (Prus) i pó幡iej - po powstaniu kolei - przej皻y w u篡tkowanie przez spó趾 kolejow. Zgodnie ze wspomnieniami kolejarzy - pionierów, budynek ten by w zarz康zie kolei (PKP) jeszcze kilka lat po II wojnie 鈍iatowej i dopiero potem przej掖 go na powrót urz康 celny. Jako ciekawostk trzeba doda, i mimo, i budynek ten powsta na kilka lat przed budow kolei szprotawskiej, wyposa穎no go z obu stron (od ulicy i z ty逝, od strony gdzie pó幡iej powsta造 tory) w rampy. Jest to o tyle dziwne, 瞠 budynek ten sta (jak to wida na okoliczno軼iowej pocztówce) na skraju wysokiej skarpy, w du篡m oddaleniu od torów pa雟twowych. Na pocztówce nie wida dok豉dnie jego fasady od strony torów, gdzie pó幡iej powsta豉 rampa boczna i bocznica, Gdyby okaza這 si, 瞠 urz康zenia te powsta造 jednak pó幡iej, by豚y to argument za tez o zmianie przeznaczenia budynku. Trudno bowiem sobie wyobrazi, aby budynek urz璠u pa雟twowego przerabiano w celu korzystania z prywatnej kolei. Nie by這 takiego zwyczaju w pa雟twie niemieckim. Budynek ten zachowa si do dzi praktycznie w niezmienionym stanie.
Budynek uznawany wg tej teorii za gówny gmach stacji ZielonBudynek Dworca Szprotawskiego na stacji Zielona Góra Pó軟oc, widok od strony torów. Stan wspó販zesny (luty 2006). Fot. Alicja Pawlak, PTKraj.a Góra - Szprotawska, a w豉軼iwie za Dworzec Szprotawski na stacji Zielona Góra Pó軟oc (Grnberg Hatzfeldstrasse, Sprottauer Bahnhof) sk豉da si z trzech cz窷ci: pierwsza to budynek mieszcz帷y biura, poczekalni i kasy, druga to po陰czony z nim w jedno magazyn.  Usytuowano  go podobnie jak w przypadku stacji „Górne Miasto”: przed magazynem jest prowadz帷y od ulicy (dzi nosi ona miano Dworcowej) brukowany podjazd umo磧iwiaj帷y dowóz i prze豉dunek towarów z lub na samochód albo wóz konny (furmank). Z drugiej strony do magazynu przylega tor kolejowy (郵epo zako鎍zona bocznica, równoleg豉 do toru gównego). Z obu stron magazynu zbudowano tzw. rampy boczne, na których odbierano towary z wozów (samochodów) i prze豉dowywano do hali sk豉dowania lub 豉dowano z hali sk豉dowania na wagony (stoj帷e na owej bocznicy). W przypadku towarów przywo穎nych kolej do Zielonej Góry, ich droga przez magazyn by豉 oczywi軼ie dok豉dnie odwrotna.
Sam budynek dworcowy jest bardzo podobny do dworca „Górne Miasto”, szczególnie w uk豉dzie funkcjonalnym, gdy ró積i je tylko niezwykle charakterystyczne, indywidualne cechy architektoniczne (gównie w poszyciu dachu). Obok niego zachowa si te charakterystyczny, wolnostoj帷y ma造 budyneczek szaletu dworcowego[1] czyli trzecia cz窷 gmachu.
Tory bieg造 tutaj wzd逝 osi wschód - zachód. W pewnym oddaleniu w kierunkRozjazdy pocz徠kowej stacji kolejki szprotawskiej Zielona Góra Pólnoc, 300 m od budynku Dworca Szprotawskiego. Stan wspó販zesny (luty 2006). Fot. Alicja Pawlak, PTKraj.u zachodnim (ok. 50 m) od budynków istniej nadal rozjazdy (osiem nitek). Szyny na terenie miasta, a wi璚 i tutaj, by造 najprawdopodobniej przek豉dane w pa寮zierniku i listopadzie 1953 r. (takie metryczki widniej na szynach i podk豉dach; gdyby sprawdzi豉 si wersja w御kiego rozstawu torów szprotawskich, wówczas mog豉by to by data przestawienia szyn na normaln szeroko嗆, 1435 mm. na d逝go軼i pozostawionego po likwidacji kolei odcinka, czyli bocznicy przemys這wej Zielonej Góry. W przeciwnym wypadku by豉 by to  normalna, co kilka lat powtarzana, kosmetyka i konserwacja linii, polegaj帷a na rozk豉daniu nowych szyn w miejsce starych, umacnianiu i uzupe軟ianiu podtorza itd.). Tak same tory, jak i ca豉 infrastruktura torowiska, zachowa造 si w doskona造m stanie, czynne s nawet zwrotnice, którymi mo積a dla zabawy przek豉da bieg toru. Przy samej stacji mamy bocznic do rampy (ju bez szyn) oraz pojedynczy, gówny tor (powsta造 z po陰czeniu tamtych o鄉iu nitek) ko鎍z帷y si obecnie 30m na wschód za stacj „za郵epk” (kozio oporowy). Tu obok niej biegnie czynna bocznica PKP, u篡wana m. in. przez firm spedycyjn, której charakterystyczny architektonicznie magazyn stoi obok (cz瘰to mylony z "Ma造m dworcem" kolejki szprotawskiej). Pierwotnie pojedynczy gówny tor bieg jeszcze 200 m dalej na wschód, wzd逝 ulicy Dworcowej, tu przy jezdni i ko鎍zy si a przy dworcu kolei pa雟twowej (w okolicy dzisiejszej kwiaciarni obok magazynu przy peronie I stacji PKP Zielona Góra). 
 Od rozjazdów w kierunku pó軟ocnym odchodzi podwójna nitka (dwutorowa) 陰cz帷a lini szprotawsk z dawn kolej pa雟twow Reichsbahn (dzi gówna linia 奸御k – Zielona Góra – 安inou軼ie). W trzeci stron, na po逝dniowy zachód biegnie pojedynczy tor gównej linii kolei szprotawskiej, dzi tylko miejska bocznica.
3. BUDYNEK DWORCOWY: CZY浮Y MAx "ZIELONA BUDKA" ?
 Praktycznie wszystkie dost瘼ne na dzie dzisiejszy plany miasta Grünberg umiejscawiaj Sprottauer Bahnhof na ko鎍u toru szprotawskiego przy dworcu pa雟twowym Zielona Góra. Do tezy tej sk豉nia si te  inny, ceniony specjalista od dziejów Zielonej Góry, Wies豉w Myszkiewicz, d逝goletni pracownik naukowy Muzeum Ziemi Lubuskiej. Podczas wizji lokalnej wskaza on miejsce, gdzie w dawnym Dworcu Szprotawskim mie軼i豉 si pod koniec lat 50-tych XX w. niewielka ("bufet i trzy stoliki") kawiarenka "Male鎥a". Wielkiego dworca pan Wies豉w z tego nie robi - "najwy瞠j kasa i kilka 豉wek dla podró積ych". Opisuje natomiast ten budyneczek, bardziej jako przeszklon wiat, do której wchodzi這 si po kilku p豉skich, szerokich schodach. Opis ten doskonale pasuje do odnalezionego zdj璚ia, niedawno publikowanego przez lokaln pras. Tak redaktorzy jak i osoby, które przynios造 nam to zdj璚ie (m.in. pan Tomasz Piwo) nie dostrzeg造 na nim pewnego szczegó逝. Wszyscy uwa瘸j, i niemiecka pocztówka prezentuje Hotel Kolejowy. Maj racj, acz nie do ko鎍a... W prawym rogu zdj璚ia widnieje niewielka, zielona, przeszklona budka, stoj帷a przy szerokich, p豉skich stopniach.  Uwa瘸m, i jako pierwsi odkryli鄉y zachowany i jak dot康 jedyny wizerunek obiektu okre郵anego na niemieckich planach miasta mianem Sprottauer Bahnhof. Odkrycie tym cenniejsze, 瞠 np. w tak cenionej wikipedii, autor wpisu o kolei szprotawskiej napisa, i nie istnieje 瘸dna znana ikonografia tego obiektu.
Wprawdzie Tomasz Pusiak z wikipedii, pisz帷y w niej o Zielonej Górze i o kolejce szprotawskiej, mocno optuje za takim rozwi您aniem powsta貫go dylematu co do lokalizacji obiektu nazywanego "Dworcem Szprotawskim", nasuwaj si tu pewne pytania. Sk康 si wzi窸a tradycja nazywania dworcem szprotawskim zachowanego budynku urz璠u celnego ? Czy mo積a uzna j za ca趾owicie b喚dn ? Liczne przyk豉dy z 篡cia naukowego wskazuj, i nie nale篡 lekcewa篡 ustnych tradycji, poda, legend. Najcz窷ciej tkwi w nich du瞠 ziarna prawdy. Zastanówmy si nad tym, z czym kojarzy si sformu這wanie Dworzec Szprotawski  (Gówny, Zachodni i ka盥y inny) ? Czy nie z okaza造m budynkiem dworcowym, reprezentacyjnym gmachem mieszcz帷ym kasy, poczekalnie, restauracje ? A mo瞠 zielonogórska ulica potrzebowa豉 takiego symbolu nowej lokalnej kolei i w pewnym momencie,  potocznie zacz皻o nazywa budynek urz璠u celnego dworcem szprotawskim. "Zielona budka" napewno nie zaspakaja豉by takich potrzeb. Jest to tym bardziej mo磧iwe, 瞠 przecie tak naprawd w nomenklaturze kolejowej nie istnia這 oficjalnie poj璚ie dworca szprotawskiego, by豉 tylko stacja Grünberg Hatzfeldstraβe. Dworzec Szprotawski to nieco potoczna nazwa, oznaczaj帷a miejsce gdzie kupowa這 si bilety do Szprotawy i sk康 odje盥瘸造 poci庵i w tym kierunku, poj璚ie o znaczeniu praktycznym a nie formalnym. I takie poj璚ie zastosowali wydawcy planów miasta Grünberg. Poj璚ia obiegowe, u篡wane potocznie przez "ulic" maj jednak, bywa, krótki 篡wot.  Mo磧iwe jest przeniesienie akcentu na wi瘯szy, bardziej oddaj帷y wag nowej kolei budynek urz璠u celnego. Wydawcy map mogli tego nie zauwa篡, nie zd捫y zareagowa lub po prostu uzna to za niewa積e. Oczywi軼ie wszystko to by這by mo磧iwe, gdyby budynek urz璠u celnego faktycznie przeszed w pewnym momencie w u篡tkowanie kolei. Sprawdzi to mo積a tylko grzebi帷 w archiwalnych dokumentach i co, jak mam nadziej, uda si kiedy w przysz這軼i dokona.
Przedstawiona teza jest jedn z koncepcji, wyja郾iaj帷ych ustn tradycj. Póki co, faktem pozostaje to,  i w miejscu, gdzie na planie miasta Grünberg wydawcy umiejscawiali Dworzec Szprotawski sta豉 ma豉, przeszklona "zielona budka". Najprawdopodobniej dawni mieszka鎍y kupowali w niej bilety na poci庵 do Szprotawy, Broniszowa, Stypu這wa. 200 m na wschód stoi du篡 budynek z magazynem i rampami, obok niego tkwi w pod這簑 osiem nitek torowisk i 陰cznica z kolej pa雟twow. Tradycja uto窺amia ten budynek, który niew徠pliwie pobudowano jeszcze przed powstaniem kolei szprotawskiej dla Królewskiego Urz璠u Celnego, równie z Dworcem Szprotawskim. Obok niego stoj magazyny firmy spedycyjnej, te czasami, cho bardzo rzadko, uto窺amiane z "Ma造m Dworcem" kolejki szportawskiej. Co jest tylko legend i jak naprawd funkcjonowa豉 kolej szprotawska przed blisko wiekiem, czy sami mieszka鎍y uto窺amiali jak捷 budowl z potocznym wyobra瞠niem dworca na stacji Grünberg Hatzfeldstraβe ? A mo瞠 dla zielonogórzan dworcem by tylko budynek na stacji Grünberg Oberstadt ? Sk康 naprawd odje盥瘸li w kierunku Szprotawy ?
Miasta bez legend, bez tajemnic nie da si kocha. Cieszmy si, 瞠 mamy takie tajemnice w Zielonej Górze i próbujmy je rozwi您ywa. [M. Bonis豉wki, XII 2006, VII 2007]
Jedyny odkryty wizerunek

 

.
[1] o zmienionej obecnie funkcji


Serwis powsta i funkcjonuje dzi瘯i 鈔odkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona G鏎a