Ta strona wykorzystuje pliki cookies w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb os鏏 odwiedzaj帷ych.
Zmiany ustawie dotycz帷ych plik闚 cookie mo積a dokona w dowolnej chwili modyfikuj帷 ustawienia przegl康arki.
Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawie dotycz帷ych cookies oznacza, 瞠 b璠 one zapisane w pami璚i urz康zenia.
Zamknij
Dzisiaj jest poniedzia貫k, 23 pa寮ziernika 2017

Kolejowa Toplista
Puls - nie jeste sam!


1_procent


opp



 Przeka Twój 1% dla naszego OPP - Program e-pity online do rozliczania PIT 2012



www.expresspaczka.pl
sebastian@expresspaczka.pl
Napisz do nas Galeria

parowozy

1. 昱ÓDx INFORMACJI

            Kolej szprotawska nie jest modnym tematem, nie przyci庵a rzesz autorów, historyków, dziennikarzy czy specjalistów kolejnictwa. Niemniej zbieraj帷 informacje o parowozach s逝膨cych na tej linii, mo積a opiera si na pracach kilku autorów oraz paru specjalistycznych stronach internetowych, g這wnie niemieckoj瞛ycznych.

                    Znany badacz kolejnictwa, Micha Jerczynski, napisa krótki wst瘼 do dwucz窷ciowego artyku逝 S豉womira Fedrowicza (安iat kolei 2 i 3 / 2003), w którym wspomina jednym zdaniem o zapleczu taborowym kolei szprotawskiej.

            Znacznie szerzej kolejk opisuje zielonogórski nauczyciel i regionalista, Ryszard Lisowski, po鈍i璚aj帷 parowozom tej kolei kilka zda w drugim numerze czasopisma Pionierzy z roku 2002 (artyku ten zosta te wydrukowany w Zachodnim Go鎍u Regionalnym 4/2002).

 

            Równie Gazeta Lubuska po鈍i璚i豉 kolejce kilka artykuów. W dwóch z nich, ikony lubuskiego krajoznawstwa i historii regionalnej, Tomasz Czy積iewski (Gazeta Lubuska, 17 grudnia 2004 r.) i prof. Jerzy Piotr Majchrzak (Gazeta Lubuska, 22 pa寮ziernika 1997 r.), odnosz si równie (krótko) do stanu posiadania przez kolej swoich parowozów.

 

            Najszersze wiadomo軼i w tym zakresie pochodz jednak od dwóch badaczy, specjalizuj帷ych si w historii kolejnictwa. M這dszy z nich, Tomis豉w Czarnecki, na swojej stronie internetowej www.holdys.pl/tomi, po鈍i璚onej staremu taborowi kolejowemu, a lokomotywom i parowozom w szczególno軼i, wspomina o jednym z parowozów kolei szprotawskiej. Pozyskane w prowadzonej z nim w 2006 r. a niepublikowanej nigdzie korespondencji mailowej wiadomo軼i poszerzy造 stan wiedzy o jeszcze jedn maszyn, a ostatnie maile, ju z 2008 r., o kolejn.

 

Bardziej do鈍iadczony, Roman Witkowski, ma zebrany jeszcze dok豉dniejszy materia, ilustrowany zdj璚iami. Niestety s to zdj璚ia parowozów ze „szprotawianki” ju z okresu ich s逝瘺y gdzie indziej, po 1945 r. Natomiast sam materia dotyczy kompletu maszyn obs逝guj帷ych kolej szprotawsk. Informacje te pochodz z prywatnej, nigdzie niepublikowanej korespondencji mailowej.

               Uzupe軟ieniem tych publikacji i korespondencji s niemieckoj瞛yczne strony internetowe, np. www.lokomotive.de oraz równie niemieckoj瞛yczne opracowania ksi捫kowe, np. G. Moll, H-J. Wenzel, "Die Baureihe 89.70", EK - Verlag, Freiburg 1981 r., czy Bufe S., Eisenbahnen in West- und Ostpreussen, Bufe-Fachbuch-Verlag, Egglham 1986.

2. B犵Y I POPRAWKI

            Mimo bardzo nielicznego materia逝 historycznego po鈍i璚onego kolejce szprotawskiej, o dziwo, mo積a wyró積i dwie szko造: 1) wg prof. J. P. Majchrzaka oraz R. Lisowskiego, linia do Szprotawy by豉 lini w御kotorow, o rozstawie 760 mm; 2) pozostali badacze nie maj takich w徠pliwo軼i, wed逝g nich kolej by豉 normalnotorowa (rozstaw 1435 mm). Chc帷 przedstawi histori parowozów „szprotawianki” trzeba najpierw rozstrzygn望, która z tych dwóch szkó myli si, gdy problem ten ma równie decyduj帷e znaczenie, przy ocenie nierzadko sprzecznych informacji na temat taboru kolei.

            Ju na pocz徠ku, autorytatywnie stwierdzamy, i kolej szprotawska by豉 kolej normalnotorow, o rozstawie 1435 mm (patrz m.in. informacje w zak豉dce „Historia kolei szprotawskiej”). Najprawdopodobniej u 廝óde b喚du pope軟ionego przez obu znacz帷ych krajoznawców, by豉 z豉 interpretacja poj璚ia „Kleinbahn”. Otó poj璚ie to, szeroko wyja郾ione w aspekcie prawnym i historycznym w zak豉dce „Historia kolei szprotawskiej”, artyku „Geneza powstania”, nie ma odpowiednika ani w j瞛yku polskim ani w polskim kolejnictwie. Chocia proste t逝maczenie z niemieckiego brzmi „ma豉 kolej” lub „kolejka”, nie dotyczy ono kolei w御kotorowej. „Kleinbahn” to kolej niepa雟twowa, prywatna, ograniczona swym przebiegiem do terenu jednego lub dwóch powiatów, funkcjonuj帷a zgodnie z ustaw prusk z 1892 r. o „kolejkach [Kleinbahnen] i bocznicach prywatnych”. Na kolej w御kotorow w j瞛yku niemieckim mamy okre郵enie Schmalspurbahn.

            Posiadaj帷 tak wiedz, zanalizujmy najpierw artyku造 prof. J.P. Majchrzaka i R. Lisowskiego. Drugi z autorów, wyposa瘸 „szprotawiank” w lokomotywy JVK Mayera, pisz帷 jednocze郾ie: „By豉 ona bardzo rozpowszechniona w ca貫j Rzeszy Niemieckiej i przed uruchomieniem linii Zielona Góra – Szprotawa obs逝giwa豉 ponad 500 km linii w御kotorowych”. Sam zatem autor przyznaje i by豉 to maszyna w御kotorowa, co jest zreszt zgodne z jego tez, i „szprotawianka” mia豉 rozstaw torów 760 mm. Niestety, nieco dalej, autor „zakupuje” (1928 r.) dla kolei szprotawskiej typowy, normalnotorowy (na rozstaw 1435 mmm) parowóz firmy Vulcan typu T-3. Sk康 ta niekonsekwencja ?

            Prof. J. P. Majchrzak pozwala sobie na podobn niekonsekwencj. Mimo, i równie utrzymuje, 瞠 kolej by豉 w御kotorowa, w swoim artykule wyposa瘸 j w parowozy na normalny tor (1435 mm) czyli typu LAG 40.

            Nie da si ukry, i na pewno po linii normalnotorowej nie mog造 je寮zi parowozy w御kotorowe firmy Mayera. Wszyscy pozostali autorzy i dost瘼na dokumentacja, równie nie zostawiaj miejsca na linii szprotawskiej dla parowozu typu LAG 40. R. Witkowski dodaje, i maszyny typu LAG 40-49 by造 eksploatowane na linii LEG tj. Lausitzer Eisenbahngesellschaft, w rejonie Lubsko - Tuplice - Bad Muskau, Ruszow - Gozdnica oraz Jankowa – Przewóz. Maszyny LAG 40-49 i 51-58 o uk豉dzie osi 1-3-0 i 0-3-1 w 1943 r. zosta造 przekazane do miejscowo軼i Thalkirchen w Bawarii.

            Na „szprotawiance” s逝篡造 tendrzaki o uk豉dzie osi 0 – 3 – 0 (M. Zarzycki, 2005), czyli maszyny typu T-3 firmy Vulcan ze Szczecina. Informacje te potwierdzaj wszyscy pozostali autorzy (T. Czy積iewski, T. Czarnecki, R. Witkowski) oraz dwie fotografie z 1912 i 1917 (lub 1920) roku pe軟ego sk豉du pod par na stacji Górne Miasto. Wydaje si to logiczne, zwa篡wszy równie i na to, 瞠 to w豉郾ie firma Vulcan by豉 powi您ana biznesowo z firm Lenza, gównego udzia這wca spó趾i kolei zielonogórsko – szprotawskiej. Podobne powi您ania mia造 miejsce w przypadku zakupu wagonów, które kupiono u innego udzia這wca spó趾i, w lokalnej firmie Buechelta.

            Poszczególni autorzy nie s natomiast tak do ko鎍a zgodni co do ilo軼i tych parowozów. Ich liczba oscyluje mi璠zy 3 a 4. Czy積iewski pisze o 4 parowozach i kryzysie w latach 30-tych. Majchrzak mówi o trzech maszynach. Lisowski, wpierw wyposa瘸 kolejk w owe nieszcz瘰ne w御kotorówki Meyera, a w 1928 r. dokupuje tendrzaka T-3, dodaj帷 i „w tym瞠 w豉郾ie roku spó趾a dysponowa豉 czterema lokomotywami”. Wed逝g Zarzyckiego „obs逝g zapewnia造 trzy tendrzaki” a – Jerczy雟kiego – „kolejka posiada豉 pocz徠kowo 4 parowozy z firmy Vulcan”. O czterech parowozach, z których jeden zosta odsprzedany w latach 30-tych wspominaj te T. Czarnecki i R. Witkowski. Wydaje si, 瞠 o wszystkim przes康za oryginalny dokument – sprawozdanie spó趾i za okres sprawozdawczy 1911/12, w którym wymienione s: 4 Tender-Lokomotiven.

            Zanim podsumujemy powy窺ze wywody i przedstawimy dane techniczne oraz histori parowozów „szprotawianki” jeszcze dwa zdania komentarza. Wyprowadzaj帷y, niew徠pliwie b喚dne wnioski, R. Lisowski, powo逝je si na dokumentacj spó趾i. Pan Ryszard jest znanym i cenionym krajoznawc, zawsze pisa w sposób niezwykle wywa穎ny. Nie wydaje si, aby autor dotar do niew豉軼iwych dokumentów, raczej nale篡 zastanowi si nad tym, jak 豉two czasem o myln interpretacj. Niechaj przypadek jaki zdarzy si Panu Ryszardowi b璠zie ostrze瞠niem, 瞠 badania krajoznawcze mog by wspania陰 przygod, daj mnóstwo pozytywnych emocji, ale trzeba by bardzo ostro積ym, skupionym i pokornym wobec Historii i Prawdy. Dziwna pomy趾a przydarzy豉 si równie tak cenionemu prof. J. P. Majchrzakowi. Nie mo積a te nie skomentowa zdania, znajduj帷ego si w jego artykule a dotycz帷ego parowozów, które „dotrwa造 do ko鎍a 篡wotno軼i linii, to jest do jesieni 1944 r.” Zdanie to szczególnie zastanowi這 R. Witkowskiego, który tak si do niego odniós: „Jesieni 1944 kolejka "gwizda豉 i sapa豉" w najlepsze (jak przed laty) i nikt w Rzeszy nie wierzy ze kiedy b璠zie inaczej. To raczej stwierdzenia ludzi pochodz帷ych z Centralnej Polski dla których tam faktycznie zawa篡這 lato/jesie 1944 r. !”

3. SPÓR O „JEDYNK”

               Mo積a by powiedzie, i po b陰dzeniu po ró積ych meandrach prawdziwi historycy zawsze dojd do prawdy. I w wi瘯szo軼i przypadków szanuj帷y si badacze potrafi uzna racj drugiej strony, po to, aby wspólnie przekazywa 鈍iatu ow prawd. Tak jest te z trzema parowozami „szprotawianki”. Zaraz, zaraz – z trzema... ? Niestety, w豉郾ie z trzema, gdy w jednym przypadku, przypadku zielonogórsko – szprotawskiej „jedynki” nie uda這 si jednak jak dot康 wypracowa tezy, z któr zgodzili by si obaj specjali軼i.

               Oto co pisze o niej T. Czarnecki: W dozorze kot這wym PKP zarejestrowano kocio Vulcan o numerze fabrycznym 2616 z 1910 r. jako ustawiony na parowozie TKh100-23. We wpisie dokonano korekty, skre郵aj帷 numer 23 i wpisuj帷 nr 6. Istnieje taki zbiór kartek, na których kto w Ministerstwie Komunikacji rozpisa powojenne przenumerowanie parowozów na oznaczenia nowe i usystematyzowane. Mo積a tam odnale潭 zapis, 瞠 oznaczenie TKh100-6 przewidywano dla parowozu nosz帷ego oznaczenie "TKh 21c" [to by by odno郾ik do numeru 21c, jaki „jedynka” nosi豉 podczas s逝瘺y na „szprotawiance”]. W "Ksi璠ze inwentarzowej parowozów PKP" przy TKh100-6 zapisano (pisownia oryginalna): Wulkan Werke Stetin 1910. Parowóz TKh100-6 s逝篡 na pewno w DOKP Pozna (by mo瞠 równie w innych dyrekcjach), skre郵ony z inwentarza PKP zosta z dniem 16 marca 1959. Co si z nim dalej dzia這 - nie wiem. By mo瞠 trafi gdzie do przemys逝, ale w dost瘼nych mi ksi璕ach dozorowych gdzie z pocz徠ku lat 70-tych ju go nie by這.

            R. Witkowski w swoich badaniach doszed do innych wyników, wed逝g których „jedynka” podczas swej s逝瘺y w dyrekcji wroc豉wskiej PKP (po 1945 r.) nosi豉 jednak numer TKh100-23 a przed rokiem 1949 zosta豉 sprzedana lub z這mowana. Wyja郾ia te, 瞠 parowóz ten na pewno nie zosta sprzedany do przemys逝, gdy mia豚y to odnotowane w wykazie wszystkich maszyn, które po II wojnie na PKP pracowa造. Te  dokumenty o których p. Czarnecki wspomina te mampisze dalej pan Roman - Przejrza貫m je jeszcze raz i trudno jednoznacznie potwierdzi lub zaprzeczy jego przypuszczeniom. Po prostu po wojnie by taki ba豉gan, 瞠 dokumenty te zawieraj wiele luk. Pami皻ajmy, 瞠 pierwszy spis parowozów pochodzi z jesieni 1946 r., gdy przymierzano si do przenumerowania maszyn. Do tego czasu przez kilka miesi璚y parowozy by造 we w豉daniu "Iwanów" [chodzi o Armi Czerwon i jej oddzia造 zajmuj帷e si zdobycznym na Niemcach sprz皻em], którzy domalowywali na budkach maszynisty swoje znaki (a wiec sierp/m這t + CCCP) oraz litery T (trofiejny), nieraz jeszcze dodatkowe numery np. jakiej kolumny transportowej etc. Pó幡iej maszyny wraz z transportami wojskowymi odje盥瘸造 w "sin dal". Je瞠li nie wyjecha造 poza granice kraju, by造 w ko鎍u przekazywane Polakom, którzy przybyli na te tereny i nie znali wielu niemieckich serii maszyn. Oryginalne dokumenty do tych parowozów pozosta造 jednak w jednostkach macierzystych a tu ros造 zadania przewozowe wi璚 maszyny by造 dalej eksploatowane. Po kolejnym roku farba zd捫y豉 ju cz窷ciowo sp造n望 a nowy, cz瘰to nieprzeszkolony, personel PKP nie znal si na dotychczasowych oznaczeniach. Wysy豉no cz這wieka "na tory", który mia spisa dane z parowozu i ten notowa wszystko co na budce by這 namalowane ! W niektórych przypadkach numery by造 zamazane, wi璚 kazano temu komu wej嗆 do 鈔odka i spisa numer kot豉. Jednak odczyta cokolwiek z tabliczki kot這wej, zamalowanej podczas kolejnych napraw gównych pi璚ioma warstwami czarnej farby, by這 trudne i zale瘸這 od sumienno軼i danego pracownika. Czasami "uda這 si" spisa ca造 numer i nazw wytworni, czasami tylko ko鎍ówk numeru lub tylko rok produkcji. Du篡m problemem by這 uporz康kowanie "nowych" maszyn w stosowne serie i wtedy w豉郾ie pope軟iono mnóstwo b喚dów. Pó幡iej zauwazono niektóre pomy趾i i zacz皻o przerzuca parowozy do innych serii oczywi軼ie nadaj帷 im równie nowe numery inwentarzowe. Zdarza這 si nieraz, 瞠 kocio parowozu by przestrzelony przez pocisk artyleryjski, ale podwozie by這 dobre, a w innej, podobnej maszynie - na odwrót, wi璚 z dwóch pojazdów sklecano jeden ! Przez ten zam皻 trudno dzi jednoznacznie okre郵i dalsze losy wielu poniemieckich maszyn. Reasumuj帷 - pozostaj przy pierwotnej wersji. Ca造 wywód ko鎍zy jednak znakiem zapytania: na potwierdzenie tego co napisa貫m - parowóz TKh100-23 (zreszt ten TKh100-6 tez) podczas przenumerowania w 1946/7 r. znajdowa si w dyrekcji wroc豉wskiej wi璚 musia odjecha z Zielonej Góry. Niemcy tego nie zrobili gdy pojecha豚y wraz z dwoma innymi za Nys ㄆ篡ck. Dlaczego wiec zosta - mo瞠 by w chwili wkroczenia Rosjan niesprawny ? Jednak 瞠by odjecha musia by najpierw naprawiony, cho熲y prowizorycznie. Byc mo瞠 stacjonowa niedaleko np. w Szprotawie, która w 1946 r. nale瘸豉 ju do dyrekcji wroc豉wskiej. Poniewa tego problemu prawdopodobnie nie da si ju nigdy na 100 % jednoznacznie rozwi您a, proponuje da przy maszynie TKh100-23 znak zapytania.

           Trudno mi docieka na jakiej podstawie p. Witkowski pisze, 瞠 parowóz nr 1 zosta tak wcze郾ie sprzedany lub z這mowany. – odpowiada z kolei T. Czarnecki - By mo瞠 natrafi na protokó kasacyjny b康 dat skre郵enia parowozu TKh100-23. Mnie osobi軼ie wydaje si jednak, 瞠 TKh100-23 by parowozem pochodz帷ym z Kolei Sowiogórskiej (Eulengebirgsbahn) - wskazywa na to mo瞠 zapis w przenumerowaniu: EGB 2c - TKh100-23 DOKP Wroc豉w. Rzeczywi軼ie musia zosta do嗆 wcze郾ie skre郵ony z inwentarza PKP, gdy w za這穎nej pod koniec lat 40-tych ksi璠ze kot這wej kocio takiego parowozu (Vulcan 1809) ju nie figuruje. Wpisanie kot豉 Vulcan 2616 pod numer 23 musia這 by pomy趾owe, skoro zreszt skorygowano je. TKh100-6 pierwotnie by w dyrekcji wroc豉wskiej (oko這 1946 r.), pó幡iej wida przeniesiono go do dyrekcji pozna雟kiej. Odnalaz貫m zapisy, 瞠 z dniem 1.06.49 r. przeniesiono go z Kolei Powiatowej Ko軼ian-Gosty na stan parowozowni w Lesznie. W dniu 16 marca 1959 r. znajdowa si w par. Pozna Franowo, gdzie z powy窺z dat zosta zakwalifikowany na z這m. Osobi軼ie jestem przekonany, 瞠 parowóz Vulcan 2616 ex Gruenberg Sprottau nr 1 nigdy nie nosi oznaczenia TKh100-23, a sw s逝瘺 zako鎍zy na PKP jako TKh100-6 w 1959 r.

            Czy zachowane dokumenty i dost瘼ne metody badawcze pozwol kiedykolwiek rozstrzygn望 ten spór obu historyków i potwierdzi jednoznacznie jedn z przedstawianych powy瞠j wersji ? A mo瞠 b璠zie jeszcze inaczej i prawda oka瞠 si zupe軟ie inna ? Pan Roman na koniec zostawi bowiem prawdziw bomb: Inna sprawa - czy sprawdza Pan [cytaty pochodz z korespondencji kierowanej do autora] mo磧iwo嗆 pracy parowozu po 1947 r. na zielonogórskich bocznicach ? Mo磧iwe bowiem jest, 瞠 po odbudowie torów do tych bocznic skierowano na nie  maszyn np. TKh100-23, która przesz豉 na w豉sno嗆 której z firm bocznicowych ? Czasami szukamy daleko nie widz帷 w豉snego podwórka....  Takie przypadki na innych kolejach prywatnych ju spotka貫m. Ale to tylko sugestia w poszukiwaniu ew. dalszych 郵adów po tej maszynie.

             W poni瞠j prezentowanych metryczkach poszczególnych parowozów uwzgl璠niono, „z ostro積o軼i procesowej”, jakby to powiedzieli prawnicy, obie wersje.

4. PAROWOZY NA „SZPROTAWIANCE”

                W trakcie zbierania materiaów do historii parowozów na kolei szprotawsko – zielonogórskiej nabra貫m przekonania, i warto oprze si na informacjach niepublikowanych, otrzymanych od dwóch badaczy: Tomis豉wa Czarneckiego i – przede wszystkim – Romana Witkowskiego. Cz窷ciej b璠ziemy, przy tym, oddawa g這s panu Romanowi, którego wiadomo軼i s pe軟iejsze i ilustrowane zdj璚iami.

                „W okresie najwi瘯szych przewozów (do 1914 r.) – jak pisze Roman Witkowski - wystarcza造 4 maszyny, po wojnie do ko鎍a 1923 r. by g喚boki kryzys 鈍iatowy. Potem by這 kilka lepszych lat 1925-28, ale nie osi庵ni皻o wyników sprzed wojny i przyszed kryzys 鈍iatowy. Wtedy nawet 3 maszyny by造 niewykorzystane wi璚 czwart (chc帷 by mo瞠 ratowa si przed bankructwem) spó趾a sprzeda豉 na o wiele lepiej prosperuj帷 kolej Deutsch Krone  - Virchow

              Jak ju napisa貫m powy瞠j z t, tak by si wydawa這 niedawn, histori nie jest jednak tak prosto. Szum informacyjny panuje nie tylko w kontek軼ie ilo軼i parowozów, jakie s逝篡造 na „szprotawiance”. Nie豉two jest równie przedrze si przez morze, nierzadko sprzecznych ze sob, informacji dotycz帷ych ich losów. Roman Witkowski tak charakteryzuje swoj prac: „od kilku lat z uporem maniaka poprawiam b喚dy innych autorów, wi璚 jestem ju "zaprawiony" do ci庵貫go wyja郾iania i korekty. Niedawno musia貫m rozwik豉 zagadk 33 parowozów, gdy znany sk康in康 autor ksi捫ki, zrobi tak niemi這sierne b喚dy, 瞠 kilka miesi璚y po鈍i璚i貫m, ale efekt jest” (dotyczy artyku逝: 安iat Kolei 8/2007, historia WKAG, zespo逝 kolei w御kotorowych na 真豉wach). Odno郾ie samych bada nad parowozami kolei szprotawskiej, zobligowa mnie do opatrzenia ich komentarzem, 瞠 „po d逝gich poszukiwaniach materiaów archiwalnych, uda這 si ostatecznie ustali, jakie maszyny obs逝giwa造 ruch poci庵ów”.

               Na wiele pu豉pek zwraca te uwag Tomis豉w Czarnecki, przyznaj帷, 瞠 i jego badania nie by造 wolne od b喚dów i pomy貫k. W 2006 r. pan Tomis豉w napisa mi, m. in. 瞠 inny z parowozów z kolejki szprotawskiej, w niektórych 廝ód豉ch, równie bywa przypisywany PKP, aczkolwiek nie jest to prawd. Chodzi o dok豉dnie tak sam maszyn, jak 3c (parowóz 1c, wyprodukowany w tym samym "miocie" Vulcana) - mia on jakoby otrzyma oznaczenie TKh100-23, jednak z bada wynika, 瞠 by to zupe軟ie inny parowóz, a 1c trafi do Niemiec, gdzie pracowa jako lokomotywa manewrowa w warsztatach kolejowych w Goerlitz”. Po kolejnych dwóch latach konsekwentnych bada, autor przyznaje, i: po pierwsze, rzeczywi軼ie do Schlauroth poszed nr 4, via DR, gdzie po wojnie je寮zi z oznaczeniem 89 953. Do RAW Goerlitz-Schlauroth trafi 04.04.54. Po drugie, po przejrzeniu ró積ych dokumentów widz, 瞠 1c chyba jednak trafi na PKP, wbrew temu, co napisa貫m kiedy. Cz窷ciowo mog próbowa zwali win na do嗆 stare opracowanie listy fabrycznej Vulcana, któr [poprzednio] dysponowa貫m.” R. Witkowski o tym 廝ódle (wykaz zbudowanych w firmie Vulcan pojazdów) wyra瘸 si podobnie, mówi帷 wr璚z, 瞠 jest to miejsce, gdzie kto nie znaj帷y fotki z parowozem nosz帷ym do ko鎍a s逝瘺y tabliczki z nr 24, dopisa d逝gopisem nr 23. To s tzw. przedszkolne b喚dy – komentuje historyk kolejnictwa.

               T. Czarnecki wskazuje równie, i niestety nowsze opracowanie [wykazu zbudowanych w firmie Vulcan pojazdów] równie jest obarczone dziwnym b喚dem, gdy podaje:

a) 2616 -  1911 - pr. T 3  - Cn2t  - 1435  - neu  Grünberg-Sprottau - "1c", "21" // 1945: PKP - "TKh 100- 23" (1946 im Gebiet der RBD Berlin aufgefunden) // 1949: DR "89 953" //05.1954 Werklok RAW Görlitz-Schlauroth

b) 2617 -  1911 - pr. T 3 - Cn2t  - 1435  - neu  Grünberg-Sprottau - "2c" // 19xx: Oderbruchbahn - "22" // 1949: DR - "89 6141" // 13.09.1965 a 

c) 2618 – 1911 - pr. T 3 - Cn2t - 1435  - neu  Grünberg-Sprottau - "3c" // 1935: Klb Dt. Krone-Virchow - "23" // 1945: PKP - "TKh 100- 40"

d) 2619 – 1911 – Ct - 1435 - neu  Grünberg-Sprottau - "4c" // 1949: DR - "89 953" // 1954: Werklok im RAW Schlauroth /1883 Werklok im RAW Görlitz "1" (02.1960 HU RAW Leipzig-Engelsdorf) -

                 Jak wskazuje sam pan Tomis豉w „89 953 pojawia si w wykazie dwukrotnie. Ewidentna pomy趾a. Typ 4c nie jest równie okre郵ony, ale nie jest równie napisane, 瞠 to pruski T3”. Ze swojej strony proponuj porówna te dane z danymi zamieszczonymi poni瞠j w metryczkach, w których zamieszczone informacje s dok豉dnie sprawdzone przez Romana Witkowskiego (pochodz gównie z jego zbiorów, cz窷 z nich równolegle poda równie R. Czarnecki). Kilka powa積ych ró積ic, pokazuje jak nie mo積a bazowa na jednym, nawet, wydawa by si mog這 najbardziej wiarygodnym 廝ódle. Wykaz zbudowanych w firmie Vulcan pojazdów zawiera w odniesieniu do parowozów „szprotawianki” co najmniej jeszcze kilka dziwnych danych lub po prostu danych niekompletnych. Ch皻ni entuzja軼i mog je sobie, dzi瘯i porównaniu obu zespo逝 informacji, 豉two odnale潭.

METRYCZKI PAROWOZÓW „SZPROTAWIANKI”

a) "Jedynka"
NUMER NA KOLEI SZPROTAWSKIEJ:    1c (pó幡iej 21c)

PRODUCENT                                     Vulcan Stettin (Szczecin)

TYP                                                              T-3 (odpowiednik)

NUMER FABRYCZNY                                2616

ROK PRODUKCJI:                                       1910

SΣ浮A PO KOLEI SZPROTAWSKIEJ (NUMER):    

1) wg Romana Witkowskiego: po 1945 r. w dyrekcji wroc豉wskiej PKP, jako TKh100-23; do 1949 r. sprzedany lub z這mowany;

2) wg Tomis豉wa Czarneckiego: 1945 - 1946 r. w dyrekcji wroc豉wskiej PKP, jako TKh100-6 (pocz徠kowo prawdopodobnie pomy趾owo, jako TKh100-23); pó幡iej w dyrekcji pozna雟kiej PKP, m. in. z dniem 1.06.49 r. przeniesiono go z Kolei Powiatowej Ko軼ian-Gosty na stan parowozowni w Lesznie. W dniu 16 marca 1959 r. znajdowa si w parowozowni Pozna Franowo, gdzie z powy窺z dat zosta zakwalifikowany na z這m.

ZDJ犴IA W GALERII:                                   

9) prawdopodobnie  ten parowóz widoczny jest na zdj璚iu przedstawiaj帷ym wjazd sk豉du na przystanek w Kartowicach (Kornitz).

b) "Dwójka" 

NUMER NA KOLEI SZPROTAWSKIEJ:         2c (pó幡iej 22c)

PRODUCENT:                                                 Vulcan Stettin (Szczecin)

TYP:                                                                  T-3 (odpowiednik), C n2t

NUMER FABRYCZNY                                   2617

ROK PRODUKCJI:                                          1910

SΣ浮A PO KOLEI SZPROTAWSKIEJ (NUMER):    

po 1945 r. w kolei ObB (Oderbruchbahn) z numerem 22; po 1950 r. na kolei pa雟twowej (DR) oznaczony 89 6141; skre郵ony z inwentarza 13 wrze郾ia 1965 r.

ZDJ犴IA W GALERII:                                   

1) jeszcze w s逝瘺ie, 1960 r. Frankfurt/0,

2) odstawiony na stacji Alt Rüdnitz w 1965 r.

c) "Trójka" 

NUMER NA KOLEI SZPROTAWSKIEJ         3c (pó幡iej 23c)

PRODUCENT:                                                  Vulcan Stettin (Szczecin)

TYP:                                                                  T-3 (odpowiednik), C n2t

NUMER FABRYCZNY                                   2618

ROK PRODUKCJI:                                          1911

SΣ浮A PO KOLEI SZPROTAWSKIEJ (NUMER):    

od ok. 1935 r. na kolei DKV (Deutsch Krone – Virchow / Wa販z - Wierzchowo Pomorskie) z numerem 23; kolej ta zosta豉 przej皻a w 1940 r. przez PLB (Pommersche Landesbahnen), gdzie nasza dawna "Trójka" wyst瘼uje od 1943 r. oznaczona 21N3310; po 1945 w PKP, jako TKh100-40; skre郵ony z inwentarza w MD Toru 06 lipca 1962 r.

ZDJ犴IA W GALERII:                                   

3a) na stacji Walcz (Deutsch Krone) w 1939 r.,

3b) jako TKh100-40 w Toruniu, czerwiec 1959 r.

d) "Czwórka" 

NUMER NA KOLEI SZPROTAWSKIEJ:           4c (pó幡iej 24c)

PRODUCENT:                                                   Vulcan Stettin (Szczecin)

TYP:                                                                    T-3 (odpowiednik), C n2t lub brak danych

NUMER FABRYCZNY:                                      2619

ROK PRODUKCJI:                                           1911

SΣ浮A PO KOLEI SZPROTAWSKIEJ (NUMER):    

po 1945 r. w kolei pa雟twowej DR; od 1948 r. oznaczony 89 953; skre郵ony z inwentarza 04 maja 1954 r. i sprzedany do RAW (odpowiednik polskich ZNTK) Schlauroth, gdzie  pracowa do lat 60. (do ko鎍a s逝瘺y posiada na bokach dymnicy tabliczki z kolejki szprotawsko – zielonogórskiej z napisami "24 Kl.Gr.Sp".) 

ZDJ犴IA W GALERII:                                   

4) na terenie RAW Schlauroth, lata 60,

5) na terenie RAW Schlauroth, lata 60,

6) na terenie RAW Schlauroth, lata 60. 

UWAGI:

1) wszystkie parowozy by造 typu Cn2t, co oznacza:

"C" - parowóz o trzech osiach nap璠owych;

"n" - parowóz na par nasycon Naßdampf;

"2" - liczba cylindrów;

"t" - parowóz tendrzak (bez doczepnego tendra) ;

2) Indeks "c" przy numerze by charakterystyczny dla kolei zarz康zanych przez F. Lenza i oznacza podgrup zamówionych w fabrykach dla niego maszyn (w praktyce dla maszyn normalnotorowych by造 do literki b, c, d). Tak wiec parowozy kolei szprotawskiej mia造 równie literk "c" która ich nie rozró積ia豉, gdy wszystkie 4 by造 w momencie zakupu identyczne.

3) Schlauroth oddalony jest od stacji Goerlitz o 4 km i do 1945 r. tam ko鎍zy豉 si trakcja elektryczna ze 奸御ka. Po demonta簑 sieci przez Sowietow pozosta造 du瞠 hale lokomotywowni Schlauroth które postanowiono wykorzysta na "ZNTK" czyli RAW gdzie naprawiano wszystkie pojazdy w御kotorowe NRD. Do przetoku wagonów normalnotorowych na których przybywa造 w御kotorowe ciuchcie potrzebny by jaki tendrzak wiec wykorzystano do tego ten parowóz.

4) na kolejach budowanych na 奸御ku na podstawie ustawy z 1892 r., zarz康zanych w wi瘯szo軼i przez firm Lenza s逝篡造 specjalnie zaprojektowane parowozy nie tyle typu T-3, ale wzorowane na pruskim parowozie T-3. Najcz窷ciej uznaje si je (skrótowo), jako T-3.

5. TAJEMNICA I PRZYGODA

            Powa積i badacze, naukowcy, historycy dla nas, krajoznawców i turystów, s bezcennymi przyjació軛i. Jeszcze wi瘯szymi, gdy tylko zechc z nami podzieli si owocami swej pracy. Jedni potrafi wspaniale gaw璠zi przy ognisku, inni pokazuj niezwyk貫 materia造 (fotografie, skarby mniejsze b康 wi瘯sze). Wszyscy maj te tak male鎥 wad – powa積i badacze s bardzo... powa積i. Dlatego teraz pewnie si im nara輳, chocia skoro nawet Roman Witkowski ka瞠 szuka „jedynki” na powojennych bocznicach Zielonej Góry, to...

            W swoim artykule R. Lisowski nadaje parowozowi zakupionemu w 1928 r. numer 25. Jak powy瞠j pokazali鄉y, cztery parowozy „szprotawianki” mia造 numery od 1 do 4 (potem od 21 do 24), wszystkie pochodzi造 z lat 1910-11 i zosta造 zakupione ju na pocz徠ku dzia豉nia linii. Sk康 zatem taki zakup ? Sk康 taki parowóz ?

                 Pan Ryszard w swoim artykule troch przeszar穎wa, z t kolejk w御kotorow i z tymi maszynami Meyera. Jednak przy tych wszystkich b喚dach w miejscu, gdzie opisuje zakup parowozu nr 25 w 1928 r. jakby z tych wszystkich b喚dów si wycofuje.

                W sposób w豉軼iwy okre郵a typ nowego parowozu, mówi帷 o nim jako o T-3 (nie ma ju tych nieszcz瘰nych Meyerów). Prawid這wo te okre郵a numer, nie jednocyfrowy, ale dwucyfrowy, jakie to w豉郾ie numery, po zmianach, mia造 parowozy na kolei szprotawskiej. Autor powo逝je si konsekwentnie na dokumentacj spó趾i.

               Parowóz T-3 wybitnie nie pasuje do przewodniej koncepcji kolei w御kotorowej, jest niemo磧iwe aby na jednej linii je寮zi造 maszyny Meyera i T-3 ! Ów T-3 tak bardzo nie pasuje do ca貫go artyku逝, do wizji kolejki przedstawianej przez autora, 瞠 mo瞠 naprawd autor odnalaz jego 郵ad w dokumentach i to taki, 瞠 nie da這 si go przemilcze ?

               R. Witkowski i inni autorzy, wspominaj, i po I wojnie 鈍iatowej i kryzysie (plus inflacji) z pocz徠ku lat 20, okres 1925-28 to okres nieco lepszych lat kolejki szprotawskiej. Kryzys i to bardzo powa積y, w wyniku którego nawet sprzedano jeden parowóz mia dopiero nadej嗆... W 1928 r. nikt o tym jednak jeszcze nie wiedzia.

              Czy zatem w豉軼iciele kolejki, po trzech latach polepszenia, po prze篡ciu przedtem tragedii wojny 鈍iatowej i kryzysu, mogli przez chwil pomy郵e - w ko鎍u ! - nieco bardziej pozytywnie, pomy郵e o tym, 瞠 czas zapomnie o z造ch czasach i zacz望 i嗆 do przodu, pomy郵e o kolejnej inwestycji ? Czy parowóz nr 25 móg istnie... ? [Lisowski pisze, 瞠 po tym zakupie, kolej mia豉 cztery parowozy, mo瞠 zatem by這 tak, 瞠 „szprotawianka” wystartowa豉 z czterema maszynami, ale albo podczas I wojny 鈍iatowej albo w latach powojennego kryzysu utraci豉 jedn z nich i w tym瞠 roku 1928, po trzech lepszych latach uzupe軟iono znowu stan do czterech parowozów ? Uwzgl璠niono przy tym „historyczny” rozwój taboru i nadano nowej maszynie kolejny numer, 25, a nie stary numer utraconego parowozu. W ten sposób na kolei nigdy nie by這 jednocze郾ie wi璚ej ni cztery parowozy, ale przez wszystkie lata przewin窸y si w sumie nie 4, ale 5 maszyn.]

             Swoistym kuriozum jest fakt odnalezienia (prezentowanego w galerii pod nr 8) zdj璚ia parowozu typu T-3, wyprodukowanego w firmie Vulcan, z wyra幡 tabliczk Gr-Sp 25. Tabliczka ta jednoznacznie wskazuje, i by豉 to "pi徠ka" z taboru kolei zielonogórsko - szprotawskiej. Fotografia prezentuje pokazowy egzemplarz, stoj帷y w Z帳kowicach 奸御kich.

             Jak wyt逝maczy ten fakt ? Mo瞠 w ten sam sposób, w jaki poradzono sobie z ostatnim kursem pasa瞠rskim na „szprotawiance" ? Do czasu odnalezienia na strychu w Poznaniu pierwszego, oficjalnego powojennego rozk豉du jazdy PKP, wszyscy historycy pisali, i poci庵i osobowe zako鎍zy造 obs逝g linii Zielona Góra - Szprotawa w roku 1944, jesieni. Po prezentacji odnalezionego dokumentu, w którym widnieje regularne, rozk豉dowe po陰czenie na tej trasie na prze這mie lat 1945 - 46, ci sami historycy przesun瘭i dat zako鎍zenia ruchu pasa瞠rskiego na kolei szprotawskiej na rok 1946. Zatem skoro mamy zdj璚ie, potraktujmy je jako dowód i skorygujmy stan wiedzy. O ten pi徠y parowóz.

            Mam nadziej, 瞠 zostanie mi wybaczony ten ostatni akapit ?


Serwis powsta i funkcjonuje dzi瘯i 鈔odkom finansowym Gminy wiejskiej Zielona G鏎a